Çalınan Dikkat: Bilişsel Kapitalizm Çağında Dikkat Ekonomisinin Eleştirel Bir Okuması

Authors : Furkan Düzenli
Pages : 93-102
View : 101 | Download : 181
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Other Papers
Abstract :Bu inceleme, Johann Hari’nin Çalınan Dikkat (2022) adlı eserini, dikkat ekonomisinin politik ekonomisi ve bilişsel kapitalizm bağlamında eleştirel bir süzgeçten geçirmektedir. Çalışma, Hari’nin dikkat krizini bireysel bir irade sorunu veya psikolojik bir yetersizlik olmaktan çıkarıp, Shoshana Zuboff’un \\\"gözetim kapitalizmi\\\" kavramı ekseninde sistemsel bir \\\"mülksüzleştirme\\\" süreci olarak tanımlamasını merkeze alır. Eserin, Lauren Berlant’tan ödünç aldığı \\\"Zalim İyimserlik\\\" kavramıyla, yapısal sorunlara karşı sunulan bireysel \\\"dijital detoks\\\" önerilerinin yetersizliğini vurgulaması, kitabın en güçlü sosyo-ekonomik eleştirisi olarak değerlendirilmektedir. Kritik, Hari’nin gazetecilik anlatısı ile akademik literatürü sentezleyen \\\"melez\\\" metodolojisini hem bir avantaj hem de epistemolojik bir risk alanı olarak tartışır. Yazarın konuyu nörobilimden ekolojiye uzanan holistik bir spektrumda ele alması takdir edilse de; bilimsel verilerin kullanımındaki seçicilik, ampirik belirsizliklerin kesin yargılar gibi sunulması ve \\\"teknolojik determinizm\\\" tuzağına düşülerek kullanıcı failliğinin göz ardı edilmesi temel eksiklikler olarak saptanır. Özellikle DEHB konusundaki yaklaşımının, nöroçeşitlilik paradigmasını ihmal ederek indirgemeci ve medikalize edici bir tutum sergilediği eleştirisi getirilmektedir. Sonuç olarak bu inceleme, Çalınan Dikkat’i klasik bir bilimsel monografiden ziyade, dikkat krizini kolektif bir hak mücadelesine dönüştürmeyi amaçlayan politik bir manifesto olarak konumlandırır. Kitap, metodolojik boşluklarına ve ütopik reform önerilerine rağmen, neoliberal öznellik inşasını ve dikkatin metalaşmasını sorgulamak isteyen okuyucular için provokatif ve zihin açıcı bir giriş metni niteliğindedir.
Keywords : Çalınan Dikkat, Dikkat Ekonomisi, Zalim İyimserlik, Gözetim Kapitalizmi

ORIGINAL ARTICLE URL