XII. Yüzyılda Diyar-ı Bekr Bölgesinin Hakimiyeti Bağlamında Yinaloğulları-Artuklu İlişkileri

Authors : Mehmet Nuri İldeniz, Abdülbaki Bozkurt

Pages : 444-456

Doi:10.58646/bengi.1524794

View : 81 | Download : 75

Publication Date : 2024-09-24

Article Type : Research Paper

Abstract :Selçuklular, 1040’ta elde ettikleri Dandanakan başarısıyla sadece Gazneliler’i yenmekle kalmamış, “kâfir topraklar” olarak kabul ettikleri Bizans sınırlarına doğru önemli bir Türkmen/Oğuz göçüne de öncülük etmişlerdi. Elde edilen başarının ardından Selçuklu yönetimi altındaki Türk boyları Anadolu’ya ve özellikle de zaman zaman Diyar-ı Bekr’e doğru akınlar düzenlemişlerdi. Selçuklu lideri Melikşah’ın ölümünü takip eden karışık dönemden sonra Diyar-ı Bekr bölgesindeki şehirler farklı Türk liderler tarafından idare edilmeye başlanmıştı. Bu sırada Yinaloğullarının merkezi konumundaki Amid, Suriye merkezli Selçukluların etkisi altına girmiş ve Hüsameddin Timurtaş ile Emir Yinal gibi yerel Türkmen beylerinin yönetimi altına girmişti. Tarihsel kayıtlarda “Sahib-i Amid” olarak bilinen Yinaloğlu liderleri, başlangıçta belirsiz kökenlerden gelse de Tutuş’un ölümünden sonra 1095 civarında önem kazanmaya başlamışlardı. Amid’in öne çıkmasıyla birlikte yerel Türkmen beyleri ve İmaduddin’in liderliğindeki Zengiler, bölge hakimiyeti için aralarında büyük bir güç mücadelesi başlayacaktır. Bu çatışmalar, özellikle 1151’de Mardin Artuklularının Timurtaş yönetimindeki Amid kuşatması sırasında yoğunlaşmış, komşu beyliklerle yapılan siyasi manevralar ve ittifaklarla daha da ağırlaşmıştır. Yaşanan çatışmalar, Cemalüddin ve İbn Nisan dönemlerinde Yinaloğulları üzerinde etkili ve zorlu olmuştur. Bundan sonrası için de Amid’in stratejik önemi bölgesel güç dinamiklerini etkilemeye devam etmiş bu sebeple XII. yüzyılın sonlarında beyliğin gerilemesine daha sonra da Eyyübiler döneminde yıkılmasına yol açmıştır.
Keywords : Ortaçağ, Selçuklular, Yinaloğulları, Amid, Artuklular

ORIGINAL ARTICLE URL