Türkiye’de Sürdürülebilir İnsani Gelişmenin Belirleyicileri: Gelir, Eğitim ve Yaşam Süresi Göstergeleri Üzerine Ampirik Bir Analiz

Authors : Fehime Günbegi

Pages : 262-273

Doi:10.70754/biibfd.1821810

View : 62 | Download : 89

Publication Date : 2025-12-29

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Türkiye’de sürdürülebilir insani gelişmenin temel belirleyicilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, 1990–2023 dönemine ait yıllık veriler kullanılarak kişi başına düşen milli gelir, ortalama eğitim süresi, beklenen eğitim süresi ve beklenen yaşam süresi değişkenlerinin Türkiye’deki sürdürülebilir insani gelişme üzerindeki etkileri ekonometrik olarak analiz edilmiştir. Analizde, değişkenler arasındaki uzun dönemli ilişkiyi belirlemek amacıyla ARDL (Autoregressive Distributed Lag) modeli kullanılmıştır. ARDL sınır testi (Bounds Test) sonuçları, değişkenler arasında uzun dönemli bir eşbütünleşme ilişkisinin bulunduğunu göstermektedir. Uzun dönem analiz sonuçlarına göre, ortalama eğitim süresi (MYS) ve beklenen yaşam süresi (LE) değişkenleri insani gelişme üzerinde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı etkilere sahiptir. Buna karşın kişi başına düşen gelir (GDPPC) uzun dönemde anlamlı bulunmamıştır. Kısa dönem sonuçları ise eğitim, sağlık ve gelir göstergelerinin HDI üzerinde pozitif ve anlamlı etkiler gösterdiğini ortaya koymuştur. Bulgular genel olarak, insani gelişmenin ekonomik büyümeden çok insan sermayesi göstergeleri olan eğitim ve sağlık tarafından belirlendiğini ortaya koymaktadır. Bu sonuçlara göre, insani gelişmenin sürdürülebilir biçimde artırılabilmesi için eğitim süresini ve kalitesini artıran, sağlık hizmetlerine erişimi genişleten ve gelir artışının insan sermayesine dönüşümünü destekleyen politikaların önceliklendirilmesi gerekmektedir.
Keywords : İnsani Gelişme Endeksi (HDI), Sürdürülebilir Kalkıma, Ekonomik Büyüme, ARDL Analizi

ORIGINAL ARTICLE URL