Hanefî Mezhebinde Kurucu İmâmların İcâre Akdinde Görüş Ayrılıklarının Değerlendirilmesi

Authors : Ömer Faruk Atan, Remzi Şeker

Pages : 95-107

View : 69 | Download : 111

Publication Date : 2025-11-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Çalışmada, Hanefî mezhebinin kurucu fakîhleri olan İmâm Ebû Hanîfe, İmâm Ebû Yûsuf ve İmâm Muhammed arasında, İslâm hukukunun muâmelât alanında önemli bir yere sahip bulunan icâre akdiyle ilgili ortaya çıkan ihtilâflar ve bu ihtilâfların dayandığı deliller detaylı bir şekilde incelenmiştir. Araştırmada ilk olarak İslâm hukuk geleneğinde ihtilâf kavramı ve tarihî gelişimi zikredilmiş; ihtilâfın sebepleri, doğurduğu sonuçlar ve fıkhî alandaki önemi ifade edilmeye çalışılmıştır. Daha sonra Hanefî fakîhleri arasında icâre akdi bağlamında vuku bulan görüş ayrılıkları tespit edilerek fürû ve usûl açısında değerlendirmeler yapılmıştır. Yapılan çalışma neticesinde kurucu imâmlar arasında icâre akdine dair meselelerde ortaya çıkan görüş farklılıklarının bazı durumlarda müşterek kanaate, bazılarında ise karşılıklı muhalefete dönüştüğü tespit edilmiştir. İmâm Ebû Hanîfe’nin bazı meselelerde talebeleri olan İmâm Ebû Yûsuf ve İmâm Muhammed ile aynı kanaatte olduğu; birçok konuda ise talebelerinin ittifak ederek hocalarından ayrıldıkları veya kimi meselelerde üç imâmın birbirinden bağımsız görüşler beyan ettiği görülmüştür. Bu ihtilâfların, Hanefî mezhebindeki görüş zenginliğinin yanı sıra fikrî olduğunu göstermektedir. Ayrıca ihtilâfların, çoğunlukla dayandığı delillerin zannî olması, hadislerin sıhhat derecelerine ilişkin değerlendirmeler, bu delillerle ilgili farklı tercihler, dönemin piyasa şartları, maslahatın farklı yorumlanması ve bunlara bağlı olarak ictihâdî usûl farklılıkları gibi çeşitli sebeplerden kaynaklandığı belirlenmiştir. İmâmeyn’in kadılık görevleri nedeniyle uygulama pratiğine sahip olmaları da bu ihtilâfların oluşmasına zemin hazırlamıştır. Bu ilmî ihtilâflar, Hanefî fıkhının dinamik, zengin ve eleştirel yapısını ortaya koymakla kalmayıp aynı zamanda fıkhî düşüncenin gelişiminde eleştirel ve çoğulcu bir yöntem anlayışının tesis edildiğini göstermektedir.
Keywords : İslam Hukuku, İhtilâf, Borçlar Hukuku, İcâre Akdi, Hanefî Mezhebi

ORIGINAL ARTICLE URL