Altayistik Bakışla Türkçede Zıt Ses Olayları-II: Daha Çok Çaba Yasası

Authors : Mehmet Hazar
Pages : 1-7
Doi:10.47257/busad.1390121
View : 69 | Download : 38
Publication Date : 2024-07-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Dil bir döngü çerisinde kendisini yenileyip durmaktadır. Çemberin bir yarısında daha az çabası varken diğer yarısında daha çok çaba yasası yer almaktadır. Sümercedeki verintilerinden dolayı yaşayan en eski yazı dili olan Türkçe bu ömrünü çok ağır bir şekilde değişim yaşamasına borçludur. Türkler kendi icat ettikleri Köktürk işaretleriyle metinlerini günümüze kadar okuta gelmişlerdir. İşte Türkçe zıtlıklar içerisinde yaşamasını devam ettirmiş ve gerektiğinde daha çok çaba yasasını daha az çaba yasası kadar kullanmıştır. Bu çalışmada önce genel olarak ve morfolojik yönden daha çok çaba yasasına değinilmişse de esas irdeleme ses olaylarında yapıldı. Ses olayları ile ilgili örnek sözcükler gerektiğinde ağızlardan, lehçelerden ve Altay dil grubu üyelerinde de verildi. Türk dilinin İlk Türkçe dönemi Hazar Tamgasın adını verdiğimiz sıralı kura kaidesindeki ön seste #K3 (*p’, *δ, *ĝ) ve arkaik çokluk eki +l* ile başlar. Çuvaşların ataları bu dönemde ortak dilden ayrılmıştır. Gerektiğinde Türk dilinin kız kardeşi Macarcaya da bakılır. Ana Türkçe döneminde kök vokalinde bulunan birincil uzun ünlü söz konusudur. Eski Kuzey Doğu lehçesinin devamı Yakutça da bu devirde ayrıldı. Eski Türkçede kök vokalinden sonra korunan d/ ünsüzü vardır. Halaç Türkçesi bu dönemden hemen önce ayrılmıştır. Orta Türkçe Türk dilinde lehçe koyulaşmasına sebep olan en önemli ses olayı ø, w k olur. Klasikleşmeye başlayan Erken Azerbaycan Türkçesi de Oğuzcanın diğer bir kolu olur. Yeni Türkçe döneminde Çağatay Türkçesindeki é/ ve Osmanlı Türkçesindeki /ŋ/ söz konusudur. Çağdaş Türk lehçeleri döneminde ise önce Kzk. ş > s olması ve Bşk. ile Yak. s > h olması karakteristiktir. Kısacası Daha Kolay Çaba Yassının zıddını anlamak için Fono-Altayistik tahlile ihtiyaç vardır.
Keywords : Zıtlık, Altayistik, fonem, döngü, ses yarılması

ORIGINAL ARTICLE URL