EĞİTİM, SAĞLIK VE İKTİSADİ BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİLER: TÜRKİYE İÇİN BİR ANALİZ

Çok sayıda ampirik araştırma beşeri sermayenin iki temel bileşeni olarak sağlık ve eğitim alanındaki ilerlemelerin, iktisadi büyüme performansı üzerinde pozitif katkılar yarattığına işaret etmektedir. Bu çerçevede eğitim ve sağlık bileşenlerinden hangisinin büyüme üzerinde daha etkili olduğunu belirlemek için, her iki bileşene ayrı ayrı bakmak gerekecektir. Bu çalışmada sağlıktaki iyileşmelerin önemli göstergelerinden biri olan ortalama yaşam süresi ile büyüme arasındaki ilişki ele alınmaktadır. Yaşam beklentisinin yanı sıra, iktisadi büyümeye etki eden çok sayıda değişken vardır. fiziki yatırımlar (tasarruf oranı) ve eğitim (okullaşma oranları) analizde yer alan diğer değişkenlerdir. 1980-2005 dönemine ilişkin yıllık değerler, İki Aşamalı Engle-Granger, Johansen Kointegrasyon ve Stock Watson yöntemleri aracılığıyla test edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, eğitim ve sağlık ayrı ayrı analize tabi tutulduklarında, iktisadi büyüme üzerinde pozitif etkili olarak gözlenmektedir. Ancak her iki bileşenin büyüme üzerindeki etkisi birlikte alındığında, dominant faktör sağlıktır.