Fakihlerin Nasslardaki Makâsıdı Tespiti ve Bunun Furû-u Fıkha Yansımaları (Şahitlik Örneği)

Authors : Fatih Avcı

Pages : 190-212

Doi:10.34085/buifd.1634432

View : 80 | Download : 37

Publication Date : 2025-06-27

Article Type : Research Paper

Abstract :Kur’ân-ı Kerîm’deki ahkâm âyetlerinin sayısı, farklı görüşler bulunmakla birlikte yaklaşık 500 civarındadır. Toplam âyet sayısının 6000’in üzerinde olduğu düşünüldüğünde, bu sayı oldukça sınırlıdır. Hüküm ifade eden bu âyetler, hadis-i şeriflerle desteklendiğinde, fıkıh külliyatında nass olarak adlandırılan temel kaynakları teşkil eder. Ancak fıkıh külliyatı incelendiğinde, nassların onun sadece çok az bir kısmını oluşturduğu görülmektedir. Bu durumun ana nedeni, günlük yaşamın meselelerinin sınırsız, nassların ise sınırlı olmasıdır. Bu sebeple fakihler, nasslardan yeni hükümler çıkarma zorunluluğu hissetmiş ve bu süreçte kıyas, istihsan, örf ve maslahat-ı mürsele gibi delillerden istifade etmişlerdir. Bu bağlamda, içinde bulunulan çevre ve kültürün ictihad faaliyetlerine doğrudan etki ettiği anlaşılmaktadır. İslâm hukukunun her dönemde uygulanabilirliğini sağlamak amacıyla hangi hükümlerin asıl ve evrensel, hangilerinin fer’î ve dönemsel olduğunu tespit etmek önemlidir. Fakihler, içtihat yaparken hükümlerin bağlamını, tarihsel gelişimini ve toplumsal ihtiyaçları göz önünde bulundurarak nassları yorumlamışlardır. Şahitlik konusu da bu çerçevede ele alınması gereken önemli bir hukukî müessesedir. Şahitlik, adaletin sağlanması, hakların korunması ve toplum düzeninin devam ettirilmesi açısından hayati bir fonksiyona sahiptir. Ancak fakihlerin şahitlikle ilgili nassları yorumlama biçimleri, onların yaşadığı dönemlerdeki sosyokültürel yapıdan etkilenmiş, bu da farklı yorumların ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Bu çalışma, şahitlik meselesi bağlamında, nassların makâsıdını ve bu nassların fakihler tarafından bulundukları kültürel çevrede nasıl yorumlandığını analiz etmektedir. Bunun için nitel araştırma yöntemlerinden tarihsel veri dökümü ve mukayeseli analiz yöntemleri kullanılmıştır. Sonuç olarak fakihlerin şahitlikle ilgili nasslardan çıkardıkları temel maksatlar belirlenmiş, bazı hükümlerin zamanla değiştiği tespit edilmiş ve günümüzün değişen koşullarında bazı içtihatların yeniden değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Keywords : İslam Hukuku, Makâsıd, Gâye, Furû-u fıkıh, Şahitlik.

ORIGINAL ARTICLE URL