Hz. Peygamber’in Doğum Yıldönümü Münasebetiyle Gerçekleştirilen Mevlid Törenleri: Memlükler Örneği

Authors : Adnan Kara

Pages : 22-42

Doi:10.34085/buifd.1755732

View : 195 | Download : 135

Publication Date : 2025-12-25

Article Type : Research Paper

Abstract :Hz. Muhammed’in doğum yıldönümünü anmak amacıyla gerçekleştirilen mevlid törenleri, İslâm tarihinde sadece dinî bir etkinlik olmanın ötesine geçerek sosyal ve siyasal boyutlar taşıyan bir kültürel pratik haline gelmiştir. Bu kutlamaların kurumsal ve resmî bir nitelik kazanması, ilk olarak Fâtımîler döneminde, özellikle Halife Muiz Lidînillah’ın (341-365/953-975) hilafeti sırasında başlamıştır. Makrîzî (ö. 845/1442) ve Sehâvî (ö. 902/1497) gibi tarihçilerin eserlerinde, bu dönemde mevlid merasimlerinin saray çevresinde, devlet erkânının iştirakiyle düzenlenmeye başladığına dair açık bilgiler yer almaktadır. Ancak mevlid törenlerinin geniş halk kitlelerinin katılımıyla büyük bir organizasyona dönüştüğü ilk örnekler, Erbil atabeyi Muzafferüddin Gökböri (586-630/1190-1233) tarafından gerçekleştirilmiştir. Gökböri’nin tertip ettiği mevlid merasimleri hem halkın hem de ulemânın ve tasavvuf erbabının katılımıyla büyük bir sosyal hareketlilik yaratmış, zamanla bu kutlamalar başka coğrafyalarda da örnek alınmıştır. Mevlid törenleri, Hz. Peygamber’e duyulan sevgi, saygı ve bağlılığın sembolik bir ifadesi haline gelmiş; İslam toplumlarındaki dinî aidiyetin yeniden ifade edildiği ve kolektif kimliğin güçlendirildiği önemli bir sosyal ritüele dönüşmüştür. Özellikle Türk-İslâm kültüründe bu merasimler, sadece bir anma faaliyeti değil aynı zamanda toplumun farklı kesimlerinin bir araya geldiği ve sosyal dayanışmanın pekiştirildiği etkinlikler olarak öne çıkmıştır. Bu çalışmada, Memlükler döneminde mevlid kutlamalarının nasıl icra edildiği, törenlerin içerik ve biçim açısından hangi yapısal unsurları barındırdığı ele alınmaktadır. Gerek saray çevresindeki resmî törenler gerekse halk nezdindeki katılımlar karşılaştırmalı bir perspektifle değerlendirilmektedir. Ayrıca mevlid merasimlerinde takip edilen protokol, düzenlenen faaliyetlerin mekânsal dağılımı ve törensel düzenin siyasî otoriteyle ilişkisi de araştırmanın temel sorunsalları arasında yer almaktadır. Memlükler gibi güçlü bir askerî-bürokratik yapıya sahip bir devlette mevlid kutlamalarının işlevi hem dinî hem de sosyo-politik açılardan tarihsel bağlam içinde incelenmektedir.
Keywords : Memlükler, Dini Törenler, Mevlid Kutlamaları, Mevlid, Mevlid-i Nebi.

ORIGINAL ARTICLE URL