Çarlık Rusyası Dönemi Budologlarının Dinler Tarihi Alanına Katkısı: Bir İnceleme

Authors : Aliya Mutallimova

Pages : 139-152

Doi:10.34085/buifd.1758095

View : 53 | Download : 43

Publication Date : 2025-12-25

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makale, Çarlık Rusyası’nda Budoloji üzerine gerçekleştirilen erken dönem akademik çalışmalarda öncü rol üstlenen bilim insanlarının (Budologların) dinler tarihi alanına katkılarını incelemektedir. Söz konusu bilimsel araştırmalar XIX. yüzyılın sonlarında başlamış ve Budizm’in sistematik biçimde ele alınmasına zemin hazırlamıştır. St. Petersburg Bilimler Akademisi üyesi Ya. I. Şmidt, bu dönemde yürüttüğü çalışmalarla dikkat çekmiş; Almanca kaleme aldığı Budist araştırmalarının yanı sıra Tibetçenin ilk Rusça gramerini yayımlamıştır. Şmidt’in Moğolca ve Tibetçe kaynaklara dayalı çalışmaları, Avrupa’da geniş yankı uyandırmış ve Schopenhauer gibi düşünürler tarafından kaynak olarak kullanılmıştır. Çarlık Rusyası’nda Budolojinin bilimsel incelemesinin temelleri, özellikle Palladiy (Kafarov) ve V. P. Vasiliev’in eserleriyle atılmıştır. Sanskritçe, Çince ve Tibetçe gibi dillere hâkim önemli bir sinolog olan Vasiliev, Budizm, Onun Dogmaları, Tarihi ve Edebiyatı adlı eseriyle, Çarlık Rusyası’ndaki Budoloji çalışmalarının uluslararası düzeyde tanınmasına katkıda bulunmuştur. I. P. Minaev ise Budizm üzerine yürüttüğü derinlemesine incelemelerde Pali metinlerine odaklanmış; özellikle Vinaya literatürü üzerine çalışmış ve önemli metinlerden biri olan Pratimoksha-sutra’yı Rusçaya çevirmiştir. A. M. Pozdneev, S. F. Oldenburg, O. O. Rozenberg, F. I. Şçerbaçskoy ve E. E. Obermiller gibi diğer önde gelen Budologlar yalnızca Budizm’in dini ve kültürel boyutlarını ele almakla kalmamış, aynı zamanda Batı dünyasında Budizm’in doğru şekilde anlaşılmasına katkı sağlamış ve kalıcı bir bilimsel miras bırakmışlardır. Bu dönemde gerçekleştirilen saha araştırmaları, özellikle Batı’da Budizm’in daha kapsamlı biçimde anlaşılmasına olanak tanımış ve bu alanda önemli akademik ilerlemelere zemin hazırlamıştır.
Keywords : Dinler Tarihi, Budizm, Budoloji, Budolog, Çarlık Rusyası

ORIGINAL ARTICLE URL