Fıkhî Açıdan Arazi Kiralama Akitlerinde Bedel Tartışmaları: Urûz ve Mahsûl Karşılığı Kiralama Örneği

Authors : Mübarek Ölmez, Amer Aldershewi
Pages : 347-366
Doi:10.34085/buifd.1767134
View : 110 | Download : 77
Publication Date : 2025-12-25
Article Type : Research Paper
Abstract :İslâm hukuku literatüründe, bireyler arası mal ve hizmet ilişkilerini düzenleyen muamelatın önemli bir parçası olan kiralama işlemleri, tarih boyunca farklı toplumsal ve ekonomik şartlar çerçevesinde çeşitli uygulama biçimleriyle ele alınmış ve fıkhî tartışmalara konu olmuştur. Bu doğrultuda özellikle arazi kiralama akitleri, bedelin belirlenmesi ve ürün paylaşım esasları yönüyle fıkıh doktrininde tartışmaların odağında yer almıştır. İslâm hukukunda araziye dair tasarruflar, kiralama akdinin yanı sıra müzâraa, müsâkât ve muhâbere gibi ürün paylaşımına dayalı ortaklık akitleri şeklinde sınıflandırılmakta ve bu akit türlerinin tamamında arazi, bedel ve menfaat unsurları belirleyici olarak öne çıkmaktadır. Zira fıkıh literatüründe kiralama bedelinin mahiyetine ve miktarına ilişkin çeşitli tartışmalar bulunmaktadır. Söz konusu tartışmaları esas alarak yapılan bu çalışmanın temel hedefi, arazi kiralama bedelinin fıkhî mahiyetini ve mezhepler arası fikir ayrılıklarını irdelemektir. Buna göre, arazinin genellikle para, urûz ve topraktan çıkan ürün karşılığında kiraya verilebileceği kabul edilmiştir. Arazinin para cinsi bir bedel karşılığında kiraya verilmesinde herhangi bir engel görülmezken, diğer iki yöntemle yapılan kiralama akitlerinde fakihler arasında tartışmalar ortaya çıkmıştır. Urûz karşılığında yapılan arazi kiralama tartışmalarının merkezinde Mâlikîler’in mezhep içi görüş ayrılıkları ile cumhurun görüşleri yer almaktadır. Topraktan çıkan ürün karşılığında kiralama hususunda ise garar ve ribâ gerekçesiyle bazı fakihler cevaz vermezken, Hanbelîler ile Ebû Yusuf ve İmam Muhammed buna cevaz vermiştir. Râfiʿ b. Hadîc’in rivayet ettiği hadis ve İbn Ömer’in bu hadisle amel etmesi, görüş ayrılıklarını derinleştirmiştir. Özellikle çalışma, bu konuda fakihlerin karşılıklı delilleri ve cevaplarına yer vererek, ilgili meseleye yönelik yaklaşımlarını tespit etmekte, aralarındaki tartışmaları karşılaştırmalı biçimde incelemekte ve nihayet değerlendirme bölümünde güçlü görülen yaklaşımları temellendirerek savunmaktadır.
Keywords : Fıkıh, Arazi kiralama, Urûz, Mahsûl, Müzâraa

ORIGINAL ARTICLE URL