YENİ ÇAĞ OSMANLI DİPLOMASİSİNDE FEVKALADE (AD HOC) MİSYONLAR: XVII. YÜZYILDA İSVEÇ ELÇİLERİ ÖRNEĞİ

Authors : Mahmut Halef Cevrioglu

Pages : 529-546

View : 77 | Download : 145

Publication Date : 2022-09-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Yeni Çağ Avrupa’sının diplomatik merkezlerinden biri olan İstanbul, gerek mukim (daimi) gerekse fevkalade (ad hoc) misyonlara ev sahipliği etmekteydi. Gelen elçilere uygulanan Osmanlı diplomatik muamelatı, tayinat sistemi, huzura kabul törenleri veya elçilik yerleşimleri gibi ölçekler üzerinden literatürde yerli ve yabancı araştırmacılarca incelenmiştir. Mevcut çalışma ise, mukim elçilik bulunduran ve bulundurmayan devletlerin gönderdiği fevkalade elçiler arasında fark olup olmadığı sorusuna cevap aramaktadır. Bu meyanda vaka analizi için seçilen örnek, on yedinci yüzyılda İsveç Krallığı’nın İstanbul’a gönderdiği iki fevkalade misyondur (Paul Strassburg, 1632-3 ve Claes Rålamb, 1657-8). Hem Osmanlı maliye kayıtları hem de İsveç elçilerinin yazmış olduğu raporlar başlıca kaynakları teşkil etmektedir. Yapılan tetkikte Osmanlıların izlediği karşılama töreni, huzura kabul seremonisi, hilat takdimi ve tayinat gibi teşrifat süreçlerinde; mukim elçilik bulunduran ve bulundurmayan devletlerin fevkalade elçileri arasında büyük ayrım gözetmediği ve teşrifatın tarafsız bir kurallar bütünü izlediği ortaya çıkmıştır. Ayrıca, bu iki elçilik süreci üzerinden, mukim elçilik bulundurmayan devletlerin Osmanlı diplomatik ve siyasi atmosferine dair bilgi ve tecrübe eksikliği yaşadığı gösterilmektedir. Bu handikabı aşmak için İsveç elçilerinin İstanbul’daki hemmezhepleri Protestan devletlerin mukim elçilerine başvurduğuna dikkat çekilmiştir.
Keywords : Fevkalade elçilik, ad hoc diplomasi, Osmanlı diplomasisi, İsveç Krallığı, tayinat sistemi, hilat

ORIGINAL ARTICLE URL