Osmanlı İstanbul’unda Ermeni ve Rum Esnafa Dair Bir Kesit: 19. Yüzyıl Ortalarında Kumkapı

Osmanlı dünyasında esnaflar, mesleklerini icra ettikleri çeşitli mekânlarda faaliyet göstermekteydi. Bu mekânlar genellikle şehirlerin merkezî noktalarında yer almakla birlikte, merkezî olmayan mahallelere de yayılmıştır. Osmanlı Devleti’nde, esnaf ve zanaatkârların bulundukları mekânlara göre kaydedildiği nüfus defterlerinde, sadece kişilerin isimleri değil, fiziki özellikleri, akrabalık ilişkileri, yaşları, meslekleri ve memleketleri de ayrıntılı şekilde belirtilmiştir. Bu kayıtlar sayesinde bölgedeki esnaf gruplarının tespiti, dükkânlarının yerleri ve buralarda çalışanlara dair bilgilere ulaşmak mümkün olmuştur. Bu çerçevede çalışmada, Osmanlı Arşivi “Nüfus Defterleri” kataloğundaki NFS.d 12 (1822), 61 (1839), 64 (1840), 65 (1841), 283 ve 284 (1844-45) numaralı defterler kullanılarak, 19. yüzyıl ortalarında Kumkapı Mahallesi’ndeki Ermeni ve Rumlar tarafından icra edilen duvarcı, kayıkçı, balıkçı, hamal, hancı ve manav, şerbetçi, tavukçu, sarraf, aktar, bakkal ve diğer meslek grupları, içinde bulundukları sosyo-ekonomik çevre dâhilinde ele alınmış, bu grupların meslekî dağılımları, akrabalık ilişkileri, göç durumları ve Osmanlı merkezinde varlıklarını nasıl sürdükleri Kumkapı örneği üzerinden panoramik bir yaklaşımla ele alınmaya çalışılmıştır.