1918 Tarsus’unda Zealot ve Herodian Tutuma Bir Örnek: “Vikâye-yi Millet Cem’iyyeti”

Bu çalışmada, Birinci Dünya Savaşı’nın son aylarında bir grup Tarsuslu gencin tiyatroya gidenlere karşı verdiği tepkiyi göstermek için küçük ve yasal olmayan bir cemiyet kurarak kamuoyu yaratma çabaları irdelenmiştir. Tarsus’ta Millet Kahvesi adı verilen bir mekânda sergilenen tiyatroda kadınlar tarafından icra edilen kanto gösterileri halkı modernleşme yanlısı ve gelenekçi olmak üzere iki kutba ayırmıştır. Gelenekçi taraf, bu kültürel ve toplumsal yozlaşmanın toplumun ahlak seviyesini düşürürken, savaşta olan devletin de siyasi bütünlüğünü tehdit ettiğini düşünmektedir. Özellikle kadınların toplum içindeki rahat tavırları eleştiri konusudur. Bu örnek aynı zamanda Batı-dışı toplumların modernleşmeye verdikleri tepkiyi de açıklamaktadır. Bu makaledeki amacımız kuramsal bir yaklaşımla yerel bir örneği değerlendirmektir. Bu konuda Arnold J. Toynbee’nin toplumun modernleşmeye karşı geliştirdiği farklı tavırları yorumladığı “zealot” ve “herodian” kavramlarından faydalanılmıştır. Toplumun bu noktada gelenekçi/tutucu (zealot) ve yenilikçi/modern (herodian) iki zıt tavır gösterdiği görülmektedir. Böylece, mikro ölçekli yerel ve bölgesel bir tarihsel olay, makro düzeyde kuramsal bir tarih yaklaşımı çerçevesinde yorumlanmıştır.