Islahat Fermanı Sonrasında İhdâs Edilen Bir Memuriyet: Politika Memurluğu

Islahat Fermanı, Osmanlı tarihinin önemli dönüm noktalarından biridir. Fermanla Osmanlı vatandaşı gayrimüslimler hukuken Müslümanlarla eşit konuma getirilmiştir. Bu husus fermanın ilanı sonrasında bazı yerlerde Müslüman halkın fermana karşı fiili tepki göstermesine yol açmış, şiddet olayları yaşanmıştır. Osmanlı devlet adamları ve Müslüman kamuoyu Müslümanlar lehine bir hüküm içermemesi, yabancı devletlerin baskısı altında ortak akıl ve kamuoyu görüşü alınmadan hazırlanması, daha da önemlisi Osmanlı Devleti’ni yabancı müdahalesine açık bir hâle getirmesi yönüyle özellikle basın yoluyla fermanı eleştirmiştir. Muhalif kamuoyunun fermana karşı en temel eleştirisi Avrupa devletlerine verilen ayrıcalıkların alanının genişletilmesi olmuştur. Bu ayrıcalıklara istinaden Avrupa devletlerinin uzun süredir konsoloslukları aracılığıyla izledikleri Osmanlı vatandaşı gayrimüslimleri himaye politikasının yol açtığı olumsuz sonuçların giderilmesi gerektiğini dile getirmişlerdir. Babıali bu soruna ara bir çözüm olarak politika memurluğunu ihdâs etmiş, konsolosların ve yabancı ülke vatandaşlarının yoğun olarak bulunduğu bölgelere memurlar göndermiştir. Bu çalışmada politika memurluğunun mahiyeti, ne şekilde görevlerini icra ettikleri ve hangi şartlar altında dönüşüme uğradığı değerlendirilecektir.