İKNA SÖZEYLEMİNİN YAPILANDIRILIŞI: ÖĞRENCİ METİNLERİNDE USLAMLAMA

Authors : Gülsün Uzun, B Ümit Bozkurt

Pages : 70-82

View : 219 | Download : 310

Publication Date : 2023-08-19

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmada, öğrenci metinlerinde ikna sözeyleminin yapılandırılışında belirgin eğilimlerin olup olmadığı sorgulanmıştır. Amaç, öğrenci metinlerinde uslamlamanın nasıl gerçekleştirildiğini ortaya koymak ve ortaya çıkacak dağılımı, “savlama” ve “değerlendirme” şemaları temelinde yorumlayarak olası eğilimleri saptamaktır. Savlama ve değerlendirme eylemleri, görüş içeren bilginin sunumunda metnin söylem türünü belirleyen iki farklı dilsel eylemdir ve her iki eylem de temelde iknâ sözeylemine hizmet eder, ancak içeriğin “öznellik” ve “nesnellik” değeri üzerindeki etkileri farklıdır. Bu nedenle, değerlendirme ile öznellik, savlama ile nesnellik arasında doğrudan bir ilişki kurulabilir. Bu ilişkiyi somutlamak adına, çalışmada “savlama” ve “değerlendirme” eylemleri açısından ortaya çıkan dağılım, sergilenen öznellik-nesnellik tutumu, bunun iknâ sözeylemi ve dil kullanımıyla ilişkisi incelenmiştir. Çalışmanın veritabanı, 12, 14 ve 16 yaşlarında 243 öğrencinin iki ayrı konuda yazdığı toplam 469 metinden elde edilen 5870 sözceden oluşmaktadır. Çözümlemede Toulmin’in savlama modelinin Verheij (1996;2005) tarafından genişletilmiş biçimi ile Martin ve White’ın (2005) değer biçme kuramı kullanılmıştır. Ayrıca dilsel göstergeler için anlambilimsel eylem sınıflaması ve kiplik biçimbirimleri yaklaşımından yararlanılmıştır. Sonuç olarak öğrenci yazarların görüşlerini, çoğunlukla “değerlendirme” yapısını kurarak aktardığı ve bununla ilişkili olarak öznel bir tutum sergilediği; durum eylemlerine sıkça yer vererek içeriği olgusallaştırma girişimlerinin olduğu; kiplik biçimbirimlerinden “-Ir” ile “-yor”u yaygın bir biçimde kullanarak, içeriği “kesinleştirmeye” çalıştığı, dolayısıyla bireysel gerçekliği varoluşsal gerçekliğe büründürme kaygısının olduğu; son olarak metinlerinin neredeyse tamamında yazarı gösteren sözceler yoluyla bilginin sorumluluğunu aldığı; ancak “ben”, “biz” gibi birinci kişi göstergeleriyle kendilerini görünür kılarak metinlerinin öznellik derecesini artırdığı gözlemlenmiştir.
Keywords : İkna sözeylemi, Uslamlama, Savlama, Değerlendirme, Öznellik

ORIGINAL ARTICLE URL