Axısxa Türklərinin Dili: Etnolinqvistik Bir Baxış

Authors : İsmayıl Kazımov, Sabircan Celilov

Pages : 109-126

Doi:https://doi.org/10.5281/zenodo.17756238

View : 6 | Download : 0

Publication Date : 2025-11-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmanın amacı, Ahıska ağzının dil özelliklerini incelemektir. Araştırmada bu ağız, fonetik, leksik ve semantik açılardan ele alınmaktadır. Bu ağzın Türkiye’de yaşayan Kürtler, Gürcistan’da yaşayan Urumlar ile Ahıska bölgesinde yaşayan Gürcüler ve Ermeniler tarafından konuşulan Türkçe (konuşma dili) arasında dikkate değer benzerlikleri bulunmaktadır. Bu durum, söz konusu halkların Selçukluların bölgeye gelişinden ve göçlerinden çok önce Türkçeyi, bölgede yaşayan eski yerli Türk topluluklarından ödünç aldıklarını göstermekte; böylece günümüze kadar ulaşan Ahıska Türkçesinin bu tarihî mirasın bir devamı olduğunu da teyit etmektedir. Ahıska Türklerinin dili, yaklaşık beş bin yıl önce Gürcistan coğrafyasında yaşamış yerli Türk boylarının dili temelinde bir iletişim aracı olarak kullanılmaya başlanmıştır. Hem Kıpçaklar hem de Oğuzlar, bu toplulukların etnogenezinde belirleyici bir rol oynamıştır. Tarihî kaynaklar, Ahıska Türklerinin ve dillerinin binlerce yıl önce Anadolu ve Kafkasya’da yaşamış Türklerin dilinin mirasçısı olduğunu ortaya koymaktadır. Araştırmalar, Ahıska bölgesinde yaşayan Türklerin dili ile Anadolu’da ve farklı ülkelerde yaşayan Urumlar, yerel Gürcüler ve Kürtler tarafından konuşulan Türkçe biçimleri arasında dikkat çekici benzerlikler bulunduğunu göstermektedir. Bu benzerlikler yalnızca fonetik ve sözcüksel düzeyde değil, aynı zamanda tonlama ve sözdizimi bakımından da belirgindir. Azerbaycan Türkçesi ile Ahıska Türkçesi karşılaştırıldığında, iki dil arasında çok sayıda ortak unsur bulunduğu görülmektedir. Ancak Ahıska Türkçesinde, Azerbaycan Türkçesinin eski özelliklerinin daha sık korunduğu gözlemlenmektedir. Bu paralellikler, Ahıska Türkçesinin de bir parçası olduğu Anadolu ve Kafkasya sahasında eski çağlardan beri konuşulan Türkçenin, bölgedeki diğer etnik toplulukları oldukça erken dönemlerde etkilediğini ve onların dil hafızasında kalıcı izler bıraktığını düşündürmektedir. Bu gözlemlerden hareketle, Ahıska Türkçesinin yalnızca belirli bir etnik grubun dili olarak değil, aynı zamanda Anadolu ve Kafkasya’da Türk dilinin kadim izlerini koruyan bir “dil bilimsel kalıntı” olarak değerlendirilmesi gerektiği söylenebilir. Bu konuda yapılacak bilimsel çalışmalar, hem Türkoloji hem de bölgenin dil tarihi ve etno-dil bilimi açısından büyük önem taşımaktadır.
Keywords : Ahıska Türkleri, Ahıska Ağzı, Fonetik, Leksik, Semantik

ORIGINAL ARTICLE URL