Lâmi’î Çelebi’nin Bursa Şehrengizi’nde Kent Folkloru İzleri

Authors : Eda Dizgil

Pages : 244-272

Doi:10.69787/bitigefd.1776555

View : 236 | Download : 151

Publication Date : 2025-12-29

Article Type : Research Paper

Abstract :Öz Geçmişten günümüze bütün medeniyetlerde sözlü edebî ürünler ve folklorun, yazılı edebiyatın oluşmasına kaynaklık ettiği bilinmektedir. Bundan dolayı topluma ait bir sanat veya edebiyat eserinde o toplumun kültür hayatına ve halk bilgisine dair izlerin bulunması doğaldır. Bu izlerin bulunması ise edebî eserleri oluşturan kişilerin içinde bulunduğu toplumdan ve o toplumun kültüründen etkilenmiş olmasından kaynaklanmaktadır. Bu kapsamda divan şairleri de içinde yaşadıkları ve ferdi oldukları toplumun çeşitli kültürel özelliklerini eserlerine yansıtmışlardır. Klasik şiirin altın çağı olarak ifade edilen XVI. yüzyılda divan edebiyatımıza giren şehrengizler manzum şehir methiyeleridir. Ortak yaşamanın önemli bir göstergesi olan şehirler, şehrengizlerde şairler tarafından detaylı bir biçimde anlatılmış ve şehrengizlerde şairler, eserlerine konu ettikleri esnaf güzelleri kullanarak söylemlerini aktarmışlardır. Bu esnaf güzelleri vasıtasıyla dikkat çekmek istediği tipi anlatmaya girişen şair, güzellerin ismini, mesleğini, yaşadığı şehri ve bazen de çalıştığı yeri dahi açık bir şekilde vermiştir. Burada şairin temel amacı şehrengizin yazılma gerekçesini ortaya koymaktır. Şairlerin yaşadığı mekânı algılama ve yansıtma amacının bir ürünü olan şehrengizlerde dönemin kent kültürüne ve kent hayatına dair pek çok unsurun yer aldığı görülür. Bu doğrultuda bu çalışmada divan edebiyatının önemli bir türü olan şehrengizlerden Lâmi’î Çelebî’nin Şehr-engiz-i Bursa isimli eserinde geçen kent folkloru izleri incelenmiştir. Şehrengizler ile ilgili yapılan incelemede bazı şehrengizlerin şehrin meslek sahibi erkek güzellerini anlatığı bazılarının ise sadece şehrin güzelliklerine ya da her ikisine birden yer verdiği görülmüştür. Bu eserin örneklem olarak seçilme nedeni Lâmi’î Çelebî’nin eserinde ise her iki unsurunda yer alması ancak bu unsurlar içerisinde şehrin güzellikleri ve özelliklerinin anlatımının ön planda tuttulmasıdır. Bu özelliklerinden dolayı eserin diğerlerinden daha fazla tanındığı ve örnek gösterildiği bilinmektedir. Yapılan inceleme neticesinde Lâmi’î Çelebi’nin eserinin, şehrin adeta bir panoraması olduğu ve kent kültürüne ait pek çok unsuru bünyesinde barındırdığı tespit edilmiştir. Bunun yanısıra eserde Bursa kent folkloru bağlamında kente özgü pek çok meslek hakkında bilgi verildiği, kentte yer alan mekânlara ilişkin detaylı tasvirlerin yapıldığı, kentin efsane ve türkülere konu olan doğal güzelliklerine ve önemli şahsiyetlerine yer verildiği belirlenmiştir.
Keywords : Kent folkloru, şehrengiz, Bursa, divan edebiyatı, halk bilimi

ORIGINAL ARTICLE URL