İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNDEN KAYNAKLI İNSAN HAKLARI İHLALLERİ NEDENİYLE DEVLETİN YARGILAMA YETKİSİNE İLİŞKİN ULUSLARARASI İNSAN HAKLARI ORGANLARINCA VERİLEN

Authors : Hacı Ali Açıkgül

Pages : 249-273

Doi:10.57083/adaletdergisi.1676712

View : 71 | Download : 178

Publication Date : 2025-04-17

Article Type : Research Paper

Abstract :İklim değişikliği küresel bir olgu olup tüm dünyamızı, insan ve canlı yaşamı ile hayat kalitemizi ciddi bir şekilde etkilemektedir. Uluslararası toplum iklim değişikliğinin azaltılması ve iklim değişikliği ile mücadele bağlamında çeşitli sözleşmeler yapmış ve bu kapsamda çok sayıda çalışma yürütülmektedir. Bunun yanı sıra son yıllarda uluslararası insan hakları sözleşmelerinin denetim organı olan bazı mahkeme ya da komitelere taraf devletlerin iklim değişikliğine sebep olan sera gazı emisyonunun azaltılmasına yönelik alınması gereken tedbirleri almadığı ya da ihmal ettiği gerekçesiyle sınırları dışındaki kişilerin insan hak ve özgürlüklerinin korunması kapsamındaki yükümlülüklerini ihlal ettiği yönünde başvurular yapılmıştır. Söz konusu başvurularda dünyadaki tüm devletlerin katkısının bir sonucu olan ve küresel bir olgu olan iklim değişikliğinin insan haklarına etkisi bağlamında belli bir sözleşmeye taraf olan devletin sınıraşan yargı yetkisi olup olmadığı öncelikle çözümlenmesi gereken bir kabul edilebilirlik sorunu olarak gündeme gelmiştir. Bu kapsamda Amerikalılararası İnsan hakları Mahkemesi bir istişari görüş, BM Çocuk Hakları Komitesi bireysel bildirimler kapsamında çeşitli görüşler ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de bireysel başvurular kapsamında çeşitli kararlar vermiştir. Çalışmamızda söz konusu görüş ve kararlar uluslararası kamu hukuku ilkeleri de dikkate alınmak suretiyle devletin sınıraşan yargı yetkisi bağlamında analiz edilmiştir.
Keywords : İklim değişikliği, sera gazı emisyonu, yargı yetkisi, ülkesellik ilkesi, etki doktrini.

ORIGINAL ARTICLE URL