İslam Tarihinde Veliaht Belirleme Süreçleri Abdülmelik b. Mervân Örneği

Authors : İsmail Pırlanta

Pages : 1-15

Doi:10.51553/bozifder.1766975

View : 82 | Download : 52

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :İktidara sahip olma ve onu kendi soyunda bırakma tarihin her döneminde bu gücü elinde tutanlar için en başat öncelik olmuştur. Bu uğurda nice ahitler çiğnenmiş, pek çok kan dökülmüştür. Bu husus dünyanın hangi bölgesinde bir hâkimiyet sahası varsa aynı şekilde yaşanmıştır. Hiçbir dini oluşum veya töre yaşanan hadiseleri değiştiremediği gibi güç sahibinin zaman zaman kutsal değerleri amacına ulaşma noktasında kullandığı da vâki olmuştur. Hz. Peygamber’in, soyu da dâhil kendinden sonra bir yönetici belirlememesi ve ilk dört halifenin göreve geliş şekilleri bağlamında bir önceki cümlelerde anlatılanların İslam’ın ilk dönemlerinde yaşanmadığı söylenebilirse de Muâviye b. Ebû Süfyân’ın iktidarı ile birlikte durum tam da anlatılanlar gibi olmuştur. Nitekim saltanat sistemine geçilmesi ile birlikte veliaht belirleme usulü yönetim mekanizmasında mühim bir konuma yükselmiştir. Müstakbel halifenin belirlendiği bu usul mevcut halifenin ölümünün ardından iktidarda boşluğun giderilmesi yönüyle olumlu bir uygulama olmasının yanında demokratik bir seçimi ortadan kaldırması cihetiyle olumsuzdur. Aynı zamanda, veliaht dirayetli ve yönetimden anlayan kimse olduğunda devlet gücünü muhafaza ederken devleti iyi yönetemeyen zayıf tabiatlı, zevk ve sefa düşkünü bir kişi olduğunda ise devlet zafiyet içerisine düşmüştür. Bazı halifelerin tahta geçip konumlarını güçlendirdikleri zaman sabık halifenin uyduğu veliaht atama ahdine riayet etmedikleri görülmektedir. Saltanatı kendi neseplerine bırakma sevdasına kapılan bu yöneticiler arzularına ulaşma uğruna kardeşlerini bile ortadan kaldırmaya çekinmemişlerdir. Bu yöneticilerden biri de Abdülmelik b. Mervân’dır. O, oğulları Velîd ve Süleyman’ı kendinden sonra iktidara getirme uğruna babasının veliaht atama ahdini çiğneyerek kardeşi Abdülazîz’i veliahtlıktan azletmek istemiştir. Kendi rızası ile azil olayına yanaşmayan kardeşini birçok kaynağın anlatmasına göre zehirlemek suretiyle ortadan kaldırmıştır. Bu çalışmada, Abdülmelik’in oğullarını veliaht atama yolunda kardeşini veliahtlıktan azletme süreci hakkında kaynaklardaki veriler ışığında bilgi verilmeye çalışılacaktır.
Keywords : İslam Tarihi, Veliaht, Hilafet, Abdülmelik b. Mervân, Velîd b. Abdülmelik, Emevîler

ORIGINAL ARTICLE URL