Dindarlık Temelli Ekran Kullanımı Yönlendirme Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

Authors : İdris Yakut

Pages : 393-417

Doi:10.51553/bozifder.1767510

View : 71 | Download : 62

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Günümüzde teknoloji, bireylerin gündelik yaşam pratiklerini dönüştürürken, dini değerler bu dönüşüm sürecinde rehberlik eden temel referanslardan biri olmayı sürdürmektedir. Dini inanç ve uygulamalar, toplumsal düzenin kurulmasında önemli rol oynamış; bireylerin gündelik yaşam pratiklerini, çocuk yetiştirme biçimlerini ve teknolojiye bakışlarını doğrudan etkilemiştir. Günümüzde çocukların büyük çoğunluğu, teknolojinin yoğun bir şekilde yer aldığı bir çevrede büyümekte ve ekranlar günlük yaşamlarının vazgeçilmez bir parçası haline gelmektedir. Bu durum, onların oyun alışkanlıklarından sosyal becerilerine, öğrenme süreçlerinden değerler dünyasına kadar pek çok alanı etkilemektedir. Dolayısıyla ebeveynlerin çocuklarının ekran kullanımına ilişkin yönlendirme biçimleri, hem akademik başarıları hem de sosyal ve dini değerleri açısından kritik öneme sahiptir. Literatür incelendiğinde, dijital ebeveynlik bağlamında ebeveynlerin dijital farkındalık düzeylerini, teknolojiye yönelik tutumlarını veya dijital becerilerini ölçen farklı ölçeklerin geliştirildiği, ancak dini rehberlik bağlamında ebeveynlerin dindarlık temelli yönlendirme davranışlarını doğrudan ölçen bir ölçeğe rastlanmadığı görülmektedir. Bu eksiklik, çocukların ekran kullanım alışkanlıklarının dini değerler çerçevesinde nasıl yönlendirildiğini ortaya koymada önemli bir boşluk yaratmaktadır. Bu bağlamda araştırmanın temel amacı, ortaokul öğrencilerinin ekran kullanımına yönelik olarak ailelerinin dindarlık temelli yönlendirme davranışlarını ölçmeye uygun, geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirmektir. Çalışma sürecinde öncelikle kapsamlı bir literatür taraması yapılmış ve uzman görüşleri alınarak 20 maddelik bir madde havuzu oluşturulmuştur. Geliştirilen taslak ölçek, 5.–8. sınıf düzeyinde öğrenim gören toplam 481 öğrenciye uygulanmıştır. Elde edilen veriler üzerinde Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) gerçekleştirilmiş; analiz sonuçlarına göre KMO değeri 0,911; Bartlett testi sonucu χ² = 1045,627 (sd=66; p< 0,01) olarak bulunmuştur. AFA neticesinde faktör yükleri 0,528 ile 0,910 arasında değişen, iki boyutlu ve toplam 10 maddelik bir yapı ortaya çıkmıştır. Ölçeğin Cronbach’s Alpha iç tutarlılık katsayısı 0,86 olarak hesaplanmıştır. Ardından AMOS 24.0 programı ile gerçekleştirilen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), modelin iyi uyum gösterdiğini ortaya koymuştur (χ²/df = 1,974; RMSEA = 0,071; CFI = 0,955; GFI = 0,933). Elde edilen bulgular, geliştirilen ölçeğin geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğunu göstermektedir. Bu ölçek, özellikle dijitalleşen dünyada ebeveynlerin, dini değerleri temel alarak çocuklarının ekran kullanımını yönlendirme biçimlerini değerlendirmede özgün bir katkı sağlamaktadır. Bu çalışmanın, alanyazındaki mevcut boşluğu doldurmaya katkı sağlayacağı ve ilerleyen süreçte ebeveynlere yönelik dini rehberlik çalışmalarını destekleyeceği düşünülmektedir.
Keywords : Din Sosyolojisi, Dindarlık, Dijital Ebeveynlik, Dini Dijital Rehberlik, Ekran Kullanımı, Ölçek Geliştirme

ORIGINAL ARTICLE URL