Geleneksel Konut Mimarisinde Sokak Dokusu: Yozgat Örneği

Authors : Elif Döne Güneşer, Abdulkadir Dündar

Pages : 15-63

Doi:10.51553/bozifder.1653063

View : 94 | Download : 48

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Ev, toplumun çekirdeğini oluşturan ailenin barınması gibi temel yaşam ihtiyaçlarının yanı sıra aile fertlerinin eğitilmesi gibi farklı ihtiyaçlara cevap veren ve dışarıdan gelecek her türlü tehlikeye karşı korunma imkânı sağlayan çok fonksiyonlu bir yapıdır. Tarih boyunca insanlar, bu ihtiyaçlarını çeşitli şekillerde karşılamışlardır. Kimi zaman ağaç dallarını birleştirerek oluşturdukları mekânlarda, kimi zaman mağaralarda, kimi zaman çadırlarda, kimi zaman da kulübelerde yaşamışlardır. Geleneksel Türk evleri Türk halkının kültürel değerleriyle inşa edilmiş ve bu değerleri her bölümünde yansıtan yapılardır. Türk evlerinin kökeni Türklerin göçebelik zamanlarına kadar uzanmaktadır. Bu çerçevede biz de Kızılırmak’ın çizdiği hilal içinde yer alan Bozok Platosu üzerinde bulunan Yozgat’taki geleneksel Türk evlerini ve sokak dokusunu çalışmamıza konu edindik. Çalışmamız giriş, iki ana başlık ve değerlendirme-sonuç kısımlarından oluşmaktadır. Giriş kısmında insanoğlunun barınmaya neden ihtiyaç duyduğu ve tarihsel süreç içerisinde günümüze kadar barınmak için neler yaptığı açıklandıktan sonra ev kavramının genel bir tanımı yapılmıştır. Ardından Yozgat şehrinin kuruluşu ve coğrafi özellikleri hakkında bilgiler verilmiştir. Birinci başlık altında, giriş kısmındaki bilgiler ışığında, geleneksel Türk evi, Türk evinin özellikleri, Türk evini oluşturan unsurlar ve sokak kavramı üzerinde durulmuştur. İkinci başlık altında ise konuyu daha da özelleştirip Türk mimarisi dikkate alınarak geleneksel Yozgat Türk evi, sokak dokusu, bu dokuyu oluşturan unsurlar, sokak, cadde ve mahallelere verilen isimler, konutların yapı malzemeleri, yerleşim düzenleri, sokaktaki diğer unsurlar ve bazı yapıların günümüze ulaşan halleri görsellerle detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Bu aşamada öncelikli olarak yapılar sınırlandırılmış, günümüzde ayakta olan ve bugüne ulaşamayan yapılar olmak üzere iki grupta incelenmiştir. Günümüze ulaşan evler terk edilmiş vaziyette oldukları için bu noktada müze müdürlüğü başta olmak üzere Yozgat’ta yaşayan, eskileri iyi hatırlayan veya hatırlayamayıp başkalarına yönlendiren kişilerle görüşmeler yapılmıştır. Mahalleler çalışılırken de Yozgat’ın bütün mahallelerinden ziyade arşiv belgelerinde isimleri geçen mahalleler üzerinde durulmuştur. Son olarak ise makalemiz değerlendirme ve sonuç başlığıyla nihayete ermiştir. Bu çalışmada; Yozgat özelinde maddi kültürel mirasın tespit ve korunmasına katkı sağlamak üzere öncelikli olarak günümüze ulaşan Yozgat evlerinin bulundukları konumların, yapı planlarının, yapısal özelliklerinin, inşalarında kullanılan malzemelerin tespit ve belgelendirilmesi, bunun yanı sıra çeşitli nedenlerle terk edilmiş ve harap durumda olanlarının görsel arşiv kayıtlarından hareketle özgün yapılarının açığa çıkarılması; günümüze ulaşamayanların ise yine görsel arşiv kayıtlarıyla tespitinin yapılması amaçlanmaktadır.
Keywords : Türk İslam Sanatları Tarihi, Mimari, Ev, Türk Evi, Yozgat, Sokak

ORIGINAL ARTICLE URL