Birinci Dünya Savaşı Döneminde İran'da Osmanlı – Rus Çatışması

Authors : Zarıfa Nazırlı

Pages : 219-246

Doi:10.31679/adamakademi.1449757

View : 37 | Download : 12

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Birinci Dünya Savaşı, emperyal güçlerin küresel egemenlik mücadelesi olarak şekillenen bir çatışma olarak, etki alanlarından kaçınamayan devletlerden biri de İran olmuştur. Coğrafi açıdan stratejik bir konumda bulunan İran, Rusya, İngiltere, Osmanlı İmparatorluğu ve Almanya\\\'nın çıkar alanlarına dahil olmuş, bu durum zaman zaman müttefikler arasında dahi rekabeti körüklemiştir. Bölgede yer alan Türk, Nasturi, Ermeni, Kürt, Asuri ve diğer etnik grupların bağımsızlık ve toprak talepleri, büyük güçlerin müdahalelerini kolaylaştırmış ve merkezi hükümetin egemenliğini sarsan bir etki alanı yaratmıştır. İran\\\'daki iç karışıklıklar, hükümetin istikrarsızlığı, Güney Azerbaycan\\\'daki devrimci hareketler, Osmanlı İmparatorluğu\\\'nun soykırımları bastırma çabaları, Almanya\\\'nın ekonomik çıkarları, İngiltere\\\'nin sömürgeci politikaları ve Çarlık Rusya\\\'nın stratejik hedefleri, Birinci Dünya Savaşı\\\'nın etkisiyle şekillenen dinamikler arasında yer almıştır. İran hükümeti tarafsızlık ilan etmesine rağmen, savaşın askeri ve siyasi gelişmeleri, İran\\\'ın savaşın içine çekilmesine ve bu cephedeki gelişmelere zemin hazırlamıştır. Yerli hükümet, zaman zaman Rus, İngiliz, Osmanlı ve Almanlarla gizli veya açık iletişime geçerek durumu kendi lehine çevirmeye çalışmış olsa da bağımsızlık mücadelesi veren yerel halkların direnişi, bu stratejiyi etkisiz hale getirmiştir. Bu makale, Rus-Osmanlı çatışmasını yalnızca siyasi ve askeri bağlamda değil, aynı zamanda gizli teşkilat faaliyetleri, müttefiklik ilişkileri, ekonomik destek ve yumuşak güç stratejileri çerçevesinde de incelemektedir. Avrupa, Kafkasya ve Irak cephelerinde gerçekleşen askeri operasyonlar, caydırıcı politikalar ve siyasi-taktik adımlar, çalışmanın odaklandığı başlıca araştırma konuları arasında yer almaktadır. Bu çalışmada, tarihsel açıdan önemli toplulukların konumu ve bu toplulukların tarihi olaylar üzerindeki etkisi, dengelerin değiştiği bir dönemde ele alınmıştır. Söz konusu inceleme, Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Rusya Federasyonu Dış Siyaset Arşivi, Rusya Devlet Askeri Tarih Arşivi ile birlikte, Rusya Devlet Kütüphaneleri, Azerbaycan Devlet Kütüphaneleri ve Türkiye Halk Kütüphanelerinden elde edilen belgeler ve veriler ışığında yapılmıştır.
Keywords : Birinci Dünya Savaşı, Osmanlı, İran, Çarlık Rusya, İtilaf devletleri, İttifak devletleri

ORIGINAL ARTICLE URL