GEÇ ANTİK ÇAĞ ANADOLU’SUNDA ROMA DÖNEMİ ANITSAL ÇEŞMELERİNİN YENİDEN KULLANIMI: YAPISAL, İŞLEVSEL VE DEKORATİF DEĞİŞİKLİKLER

Authors : Mehmet Cihangir Uzun

Pages : 271-293

Doi:10.30517/cihannuma.1791846

View : 77 | Download : 81

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Anadolu’daki Roma Dönemi’nde inşa edilen anıtsal çeşmelerin Geç Antik Çağ ve Erken Bizans Dönemi’ndeki kullanımını, yapısal, fonksiyonel ve dekoratif değişiklikler üzerinden incelemekte ve bu yapıların kentsel yaşantının devamlılığındaki rolünü analiz etmektedir. Doğal afetler, ekonomik ve sosyokültürel değişimler gibi faktörler, çeşmelerin teknik, mimari ve dekoratif açıdan dönüşümüne yol açmıştır. Özellikle MS 4. ve 5. yüzyıllarda yaşanan depremlerin ardından, anıtsal çeşmelerin su sistemlerinde ve yapısal özelliklerinde kapsamlı onarımlar gerçekleştirilmiştir. Bu onarımlar, çeşmelerin asli işlevlerinin yanı sıra, yakın çevredeki konut, dükkân ve atölyelere su sağlayan castellum divisorium (su dağıtım terminali) olarak da kullanılmalarını sağlamıştır. Çeşmelerin hidrolik sistemlerinde yapılan revizyonlar, suyun tüketicilere sunulma biçiminde pragmatik değişikliklere ya da palyatif çözümlere işaret etmekle birlikte suyun daha hijyenik bir şekilde dağıtılması ve çeşmelerin işlevselliğinin korunması amacıyla gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, Hıristiyanlığın yükselişiyle birlikte, çeşmelerde sergilenen heykel programları ve dekoratif donanımında birtakım değişikliğe gidilmiştir. Bu makale, anıtsal çeşmelerin Geç Antik Çağ’daki işlevsel sürekliliğini ve kentsel yaşantıya olan katkısını ortaya koyarken, aynı zamanda bu yapıların dini, sosyal ve politik dönüşümlerle nasıl şekillendiğini de incelemektedir. Sonuç olarak, Roma Dönemi çeşmeleri, Geç Antik Çağ’da hem pratik ihtiyaçlara cevap vermiş hem de kentlerin estetik kimliğini korumuştur. Söz konusu bu yapılar, antik kentlerin sürekliliğine ve dönüşümüne ışık tutmaktadır.
Keywords : Çeşme, Roma Dönemi, Geç Antik Çağ, Erken Bizans Dönemi, Efes, Laodikeia, Kibyra, Stratonikeia, Perge.

ORIGINAL ARTICLE URL