Horasan Bölgesinde X.-XII. Yüzyıllarda Ticaret

Authors : Alparslan KILINÇ

Pages : 58-82

View : 51 | Download : 14

Publication Date : 2022-04-27

Article Type : Research Paper

Abstract :Horasan; kelime anlamı güneşin doğduğu yer, eski Farça da ise “Doğu Memleketi” diye tanımlanan bölge coğrafi sınırları bakımından İran’ın doğusundan, Türkmenistan ile Afganistan’ın sınırına kadar uzanan stratejik bir konumda bulunması nedeniyle de Ortaçağda önemli bir coğrafi ve idari bölgedir. Horasan’ın bulunmuş olduğu coğrafya önemli bir ticaret merkezi olmasına katkı sağlamıştır. Bu ticari önemin tek nedeni elbette ki İpek Yolu’nun bu bölgeden geçmesi değildir. Gerek Hârizm’in ve gerekse Mâverâünnehir’in Batı dünyası ile ilgili her türlü ticari bağlantıları Horasan üzerinden gerçekleşmektedir. Horasan’ın önemli merkezleri Merv, Herat, Belh ve özellikle XI. yüzyılda Nişâbûr ticaret konusunda dönemin önemli ticaret merkezi Bağdad ile rekabet eder duruma gelmişlerdir. Horasan ticarette en parlak çağını ise X. yüzyılda Sâmânîler Devleti döneminde yaşamıştır. Horasan’ın hanları, çarşı, pazar ve panayır yerleri ticari canlılığın olduğu önemli mekânlardır. Bu mekânlarda başka yerlerden gelen tüccarların kalabilmesi için yerler de mevcuttu. Ticaret mallarının depolandığı büyük ambarlar da bulunmaktaydı. Horasan örneğinde de göreceğimiz üzere İslâm şehirlerinde ticaret mekânları olan çarşı ve pazarlar büyük bir ehemmiyet arz etmektedir. İslâm dünyasının farklı şehirlerinde olduğu gibi Horasan çarşı ve pazarlarının da başta mimari tarzı, satılan ürünlerin çarşı ve pazarda bulunmuş oldukları yerler belli bir düzene göre tasarlanmıştır. Her meslek grubu çarşı içerinde ayrı bir yerde bulunmaktadır. Hatta farklı meslek gruplarına ait çarşılar dışında farklı mezheplere ait çarşılar da bulunmaktadır. Horasan tarım, hayvancılık, madencilik, dokumacılık, ıtriyat, taş-toprak gibi her türlü ekonomik faaliyetin yapıldığı bir bölgedir. Pazar ve çarşılarında birçok ürünü bulmak mümkündür. Üretilen ürünlerin ihtiyaçtan fazlası başta yakın yerler olmak üzere birçok bölgeye ihraç edilmekteydi. Horasan’ın ticaretteki bu önemli yeri coğrafya ve tarihi kaynaklar ışığında inceleme konusu yapılacaktır.
Keywords : Horasan, İpek Yolu, Merv, Herat, Nişâbûr, Belh, Sâmânîler Devleti, Ticaret

ORIGINAL ARTICLE URL