İklim Değişikliğinin Azaltılması: Devletlerin İnsan Hakları Çerçevesindeki Yükümlülükleri

Authors : Büşra Beydüz

Pages : 15-52

Doi:10.59399/cuhad.1724976

View : 410 | Download : 362

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :İklim değişikliği, insan faaliyetleri sonucu artan gazı emisyonları ve ozon tabakasının incelmesi neticesinde küresel ölçekte ciddi bir tehdit hâline gelmiştir. Bu durum; yaşam hakkı, barınma hakkı, sağlık hakkı ve gıda hakkı gibi temel insan haklarını doğrudan etkilemekte tarım arazilerinin kaybı, su kaynaklarının tükenmesi, kıtlık, çölleşme ve kitlesel göç gibi riskleri de önemli ölçüde artırmaktadır. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi, Kyoto Protokolü ve Paris Anlaşması gibi uluslararası çevre hukukuna ilişkin andlaşmalar, devletlerin sera gazı emisyonlarını azaltma ve çevreyi koruma yönündeki yükümlülüklerini düzenlemektedir. Ancak bu belgelerin çoğunda bağlayıcı ve etkili denetim mekanizmalarının bulunmaması uygulamada boşluklara yol açabilmektedir. Buna karşılık, uluslararası insan hakları hukuku, devletlere iklim değişikliğinin olumsuz etkilerine karşı bireyleri koruma yönünde pozitif yükümlülükler yüklemektedir. Bu kapsamda, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Verein KlimaSeniorinnen Schweiz ve diğerleri/ İsviçre kararında, İsviçre’nin yetersiz iklim politikalarının başvurucuların özel hayata ve aile hayatına saygı hakkını ihlal ettiği sonucuna varılmıştır. Söz konusu karar, insan hakları sözleşmelerinde doğrudan iklim değişikliğine ilişkin açık bir düzenleme bulunmasa dahi mevcut haklar üzerinden iklim değişikliğinin sebep olduğu ihlallere karşı bir koruma sağlanabileceğini göstermektedir. Bu yönüyle insan hakları hukuku, iklim değişikliğinin azaltılmasında alternatif ve etkili bir araç olarak değerlendirilmelidir.
Keywords : İklim Değişikliği, İnsan Hakları, Uluslararası Hukuk, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Özel Hayata ve Aİle Hayatına Saygı Hakkı

ORIGINAL ARTICLE URL