CENGİZ AYTMATOV`UN ESERLERİ ÜZERİNE FELSEFÎ BİR DEĞERLENDİRME

Felsefe ve edebiyat farklı iki disiplin olarak kimi zaman ortak konuları paylaşabilirler. Edebiyat işlediği konular ile felsefi nitelik kazanabilir, felsefe de konuları ele alış üslubu ile edebîleşebilir. Bu minvalde, Kırgız Edebiyatı’nda önemli yer edinen Cengiz Aytmatov, ahlâk felsefesi ve felsefenin diğer alt disiplinlerini edebiyatla buluşturmuş isimlerden biridir. Aytmatov’un üstlendiği önemli rol, hem toplumsal gerçekliklerin farkında olması ve eserlerine yansıtması hem de kendi toplumunun gelenek ve görenekleri üzerinde insani değer ve erdemleri inşa etme çabasıdır. Bu çalışma, Aytmatov’un eserlerinin temelde ahlâkla, özelde felsefenin diğer disiplinleriyle ilişkileri olduğunu iddia eder ve bu ilişkilere dikkat çekmek ister. Bu isteğe matuf olarak çalışmamız, yazarın romanlarında işlediği Kırgız kültürünü, temel erdemleri, insani ve toplumsal değerleri, bu değerlere yaklaşımları, kültür ve çevre olgularına yönelimleri, siyaset ve ahlâk ilişkisini, toplumsal düzlemde dine bakış açısını felsefi zeminde yorumlamayı hedefler. Bahsi geçen hedefe binaen bu çalışmada; Beyaz Gemi, Gün Olur Asra Bedel, Cengizhan’a Küsen Bulut ve Dişi Kurdun Rüyaları romanları ahlâk düşüncesi etrafında, diğer felsefi disiplinlerle ilişkileri ile beraber, aynı zamanda değerler eğitimi amacıyla kullanılan birer araç olarak ele almak amaçlanmaktadır. Söz konusu amaç çerçevesinde mezkûr eserler, anlama ve yorumlama merkezli çözümleyici bir yöntemle ele alınmış ve Aytamatov’un romanlarının felsefi bir veçhesi olduğu sonucuna varılmıştır.