DİL VE KÜLTÜR DEĞİŞİMİ BAĞLAMINDA DÂNİŞMEND-NÂME VE MİRKÂTÜ’L-CİHÂD ÜZERİNE SÖYLEM İNCELEMESİ

Authors : Ayşe Tarhan

Pages : 447-475

Doi:10.32321/cutad.1696536

View : 126 | Download : 147

Publication Date : 2025-12-14

Article Type : Research Paper

Abstract :Türkler, Orta Asya’da yaşanan kuraklık, siyasi problemler, uzak diyarları fethetme arzuları vb. nedenlerden dolayı yeni topraklar aramışlardır. Birçoğu güneşin batışına doğru hareket ederken birçoğu da Orta Asya’da kalmıştır. Bu da Türk nüfusunun, dilinin ve kültürünün büyük coğrafyalara yayılmasına neden olmuştur. Orta Asya’da yaşanan uzun göçler sonrası Anadolu’da yerleşik hayata geçen Oğuzlar, bu topraklarda da edebî üretimlere yönelmişlerdir. Akınlar sonucu elde ettikleri ganimetler beyliklerin zengin, ferah bir yaşama adım atmalarını sağlamıştır. Gerek fütuhat ve gaza yoluyla elde edilen ganimetler ve gerekse gittikçe gelişen ticaret hayatı, Anadolu beyliklerinin zenginleşmesine yol açmış; beyliklerin daha şâşaalı bir hayat yaşamasını sağlamıştır. Ayrıca, zenginlik ve refah ile doğru orantılı olarak üretilen bilim, sanat ve mimarî dalları hızlı bir gelişme göstermiş, beylerin saray hayatlarında önemli bir yer elde etmiştir. Yerleşik hayata geçen Oğuzlar, bu topraklarda da sözlü ve yazılı edebî üretimlere yönelmişlerdir. Standart bir dile sahip olmayan bu metinleri ilerleyen yüzyıllarda hem dil hem de içerik açısından yenilikler ve değişiklikler izlemiştir. Bu çalışmada, farklı yüzyıllarda farklı yazarlar tarafından kaleme alınmış Dânişmend-nâme ve Mirkâtü’l-Cihâd adlı eserlerde üslup, kültür ve zihniyet değişimi açısından karşılaştırmalı söylem incelemesi yapılacaktır. Ulaşılan veriler doğrultusunda 14. ve 16. yüzyıl Türk dilinin ve kültürün gelişimi ve değişimi hakkında bir sonuca ulaşılacaktır. Çalışmada her iki eserden alınan Melik Dânişmend Ahmed Gâzi’nin Artuhı ile dövüşmesi, sonrasında Artuhı’nın Melik Gâzi’nin yiğitliği karşısında Müslüman olması ve Artuhı’nın yaşam hikâyesinin anlatıldığı bölüm anlam halkalarına ayrılarak detaylı bir incelemeye tâbi tutulacaktır. Bölümde anlam birliği olarak ayrılan halkalara dayalı karşılaştırmalı bir analiz sunulacaktır. Çalışmada belirlenen anlam halkaları bir yargıyı bildiren ifadeler olacaktır. Bu yargı kaynak metindeki cümlelere bağlı olarak belirlenecektir. Anlam halkalarında, metinlerdeki üslup, kültür ve zihniyet değişiminin hangi boyutta olduğu iki nüsha üzerinde anlam bağlantılarıyla kurulan ek, sözcük ve cümle bakımından karşılaştırılacaktır. Çalışmada iki yüzyıl ara ile yeniden yazılan metin aracılığıyla kabile geleneğinden imparatorluğa geçiş aşamasında dilde ve kültürde yaşanan değişim açıklanacaktır.
Keywords : Dânişmend-Nâme, Mirkâtü’l-Cihâd, Dil ve Kültür Değişimi, Üslup İncelemesi, Söylem İncelemesi

ORIGINAL ARTICLE URL