Maḳāṣıdü’n-Neveviyye Risâlesinin Nevevî’ye Nispeti Bağlamında İçerik Analizi ve Mukayesesi

Authors : Zekerya Sarıbulak
Pages : 411-429
Doi:10.58852/dicd.1781144
View : 68 | Download : 43
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu çalışmada, Nevevî’ye nispeti tartışmalı olan Maḳāṣıdü’n-Neveviyye adlı risâlenin itikadî muhtevası incelenmektedir. Tevhid, risâlet, sem‘iyyât, iman ve İslâm gibi akaid ilminin temel konularını ele alan bu risâle, dinî ilimlerde sıkça başvurulan bazı ansiklopedilerde Nevevî’nin eserleri arasında zikredilmiş ve birçok şârih tarafından ona nispet edilerek şerhedilmiştir. Bununla birlikte, eserin Nevevî’ye aidiyetini kesin bir şekilde reddedenler de bulunmaktadır. Bu durum, risâlenin müellifliği hususunda ciddi şüpheler doğurmuştur. Nevevî’nin dinî ilimlerde otorite kabul edilen konumu ve şöhreti, ona nispet edilen görüşlerin kolaylıkla kabul görmesine zemin hazırlamaktadır. Bu durum, bir yandan Nevevî’nin dinî düşüncelerinin geniş bir kabul alanı bulmasına katkı sağlarken, diğer yandan ona ait olmayan fikirlerin de yayılmasına sebebiyet verebilmektedir. Dolayısıyla, özellikle dinin temelini oluşturan itikadî görüşlerin aidiyetinde herhangi bir tereddüt bulunmaması büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda çalışmada, söz konusu risâlenin akaid bölümü; Nevevî’ye aidiyeti kesin olan eserleri ve onun Eş‘arî mezhebine mensubiyeti dikkate alınarak klasik Eş‘arî kelâmcılarının görüşleriyle mukayeseli olarak ele alınmıştır. Zira bu mezhep aidiyeti, risâlenin Nevevî’ye nispet edilme ihtimalini güçlendirmektedir. Elde edilen bulgulara göre, risâledeki görüşler, içerik bakımından Nevevî’nin sahih olarak ona ait olduğu bilinen eserlerinde de yer almaktadır. Bununla birlikte, risâlede kullanılan bazı kelâmî terimler ile tertip ve telif yöntemi, onun diğer eserlerinin üslûp ve yöntemleriyle tam bir paralellik arz etmemektedir. Sonuç olarak, risâlenin aidiyetinde şüphe uyandıran kavramlar, Nevevî’nin diğer eserleri ve klasik Eş‘arî kelâm metinleriyle karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Ardından, risâlenin ana konuları olan mârifetullah, tevhid, risâlet, sem‘iyyât, İslâm ve iman başlıklar hâlinde değerlendirilmiş ve Nevevî’nin diğer eserlerindeki görüşleriyle mukayese edilmiştir.
Keywords : Kelâm, Akaid, Nevevî, Maḳāṣıdü’n-Neveviyye, Tevhit, Risâlet, İman

ORIGINAL ARTICLE URL