YAPAY ZEKÂ ÇAĞINDA SİYASAL İKTİDARIN DÖNÜŞÜMÜ: DİJİTAL OTORİTERYANİZM VE E-DEMOKRASİ BAĞLAMINDA BİR İNCELEME

Yapay zekâ, siyasal, sosyal ve ekonomik yapıları dönüştürerek siyasal iktidar ilişkilerini yeniden tanımlayan bir teknoloji olarak çağımızın önemli yeniliklerinden biridir. Veri egemenliği ve algoritmik iktidar mekanizmalarıyla yapay zekâ, devletlerin ve teknoloji şirketlerinin toplumsal süreçleri yönlendirme kapasitesini artırırken, bireylerin özerkliği, mahremiyeti ve demokratik hakları üzerinde hem fırsatlar hem de riskler oluşturmaktadır. Bu çalışma, yapay zekânın siyasal iktidar üzerindeki dönüştürücü etkisini, Foucault’nun bilgi-iktidar ilişkisi çerçevesinde analiz ederek dijital otoriteryanizm ile e-demokrasi arasındaki gerilimi incelemeyi amaçlamaktadır. Literatür taraması ve kavramsal analiz yöntemiyle ele alınan çalışmanın temel sorusu: Yapay zekânın sunduğu olanaklar ve riskler karşısında, geleceğin siyasal düzeninde dijital otoriteryanizm mi yoksa e-demokrasi mi egemen olacaktır? Yapılan analiz, yapay zekânın bu iki kutuplu gerilimde eş zamanlı olarak işlediğini ortaya koymaktadır. Otoriter rejimlerde, yapay zekâ destekli gözetim sistemleri bireylerin davranışlarını izleyip sınıflandırarak dijital otoriteryanizmi kurumsallaştırmakta ve algoritmik tahakküm biçimlerini pekiştirmektedir. Demokratik sistemlerde dahi, algoritmik önyargılı karar alma süreçleri, kamu söylemini manipüle etme kapasitesi ve veri tekelleşmesi gibi mekanizmalar, demokratik şeffaflığı ve toplumsal adaleti tehdit etmektedir. Öte yandan, şeffaf ve açıklanabilir yapay zekâ modelleri, katılımcı yönetişimi güçlendirme ve toplumsal eşitsizlikleri azaltma potansiyeli sunarak e-demokrasinin inşasına katkı sağlamaktadır. Sonuçta, yapay zekânın geleceğin siyasal düzenini şekillendirmesi, teknolojinin tasarımına, etik düzenlemelere ve siyasal tercihlere bağlıdır. Şeffaf, insan odaklı yapay zekâ sistemleri demokratikleşmeyi desteklerken, kapalı ve hesap vermeyen sistemler dijital otoriteryanizmi pekiştirmektedir.