Askı Maddesi Boyutunun Askı Maddesi Konsantrasyonu Üzerindeki Etkisinin Doğrusal Karma Regresyon Modeli ile Analizi

Authors : Eyyup Ensar Başakın

Pages : 1197-1207

Doi:10.24012/dumf.1776879

View : 74 | Download : 80

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Açık kanal akımlarında askı maddesi miktarının artması hidrolik ve çevre mühendisliği açısından önemli bir problemdir. Bu artış, rezervuar kapasitelerinin azalmasına, su yapılarının zamanla aşınmasına, su kalitesinin giderek bozulmasına ve sucul yaşam alanlarının zarara uğramasına yol açabilir. Bu nedenle, askı maddesi konsantrasyonunun doğru bir şekilde tahmin edilmesi, etkili sediment yönetimi, erozyon kontrolü ve su kaynakları sistemlerinin sürdürülebilirliği için kritik öneme sahiptir. Bu çalışmada, birden fazla laboratuvar deneyinden derlenmiş bir veri kümesi kullanarak, dane çapının askı maddesi konsantrasyonu üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Geleneksel doğrusal regresyon (LM) temel tahminler sağlarken, deneysel gruplardaki farklılıklardan kaynaklanan değişkenliği yakalamada başarısız olur. Bunu ele almak için, dane çapı için rastgele etkilere sahip doğrusal karma etkili modeller (LMM) kullanıldı ve diğer hidrolik ve geometrik parametreleri (örneğin, debi, genişlik, derinlik, sıcaklık, eğim) sabit etkiler olarak ele alındı. LMM, LM modeli için 0,24 olan koşullu R² değeriyle karşılaştırıldığında yaklaşık 0,74’lik bir değer elde etmiş ve önemli ölçüde daha düşük Akaike bilgi kriteri ve Bayesçi bilgi kriteri değerleri göstererek üstün bir model uyumu göstermiştir. Sonuçlar, debi, eğim, derinlik ve dane çapının askı maddesi konsantrasyonunu önemli ölçüde etkilediğini, ancak yatak genişliği ve sıcaklığın etkilemediğini ortaya koymaktadır. Bu bulgular, birden fazla deneysel kaynaktan gelen sediment konsantrasyonu veri kümelerini analiz ederken grup düzeyinde rastgele etkilerin dahil edilmesinin gerekliliğini vurgulamaktadır.
Keywords : askı maddesi, karma etki modeli, dane çapı, hidrolik

ORIGINAL ARTICLE URL