ÖZBEK TÜRKÇESİNDE PEKİŞTİRME ÖGESİ OLARAK KULLANILAN EKLER

Hülya Ergene* Sözlü kültür ürünlerinden olan bilmeceler halkın merak duygusunu uyandıran, sorarken düşündüren sözlü gelenek ögeleridir. Kadim Türk topluluklarından olan Özbeklerin bilmeceleri kültürel yakınlığımız sebebi ile çalışmamıza ilham vermiştir. İncelediğimiz Özbek bilmecelerinde bazı ekler dikkatimizi çekmiştir. Bu ekler birer pekiştirme eki olarak incelenecektir. Pekiştirme, anlatımı ve bağlamı güçlendirmek için sözcük ve eklerle kurulan yapılardır. Türkiye’de pekiştirme ile ilgili yayımlanmış pek çok çalışma mevcuttur. Türkiye’de Özbek Türkçesi ile yapılan çalışmalar gün geçtikçe artmaktadır. Çalışmamıza konu olan pekiştirme ögesi olarak kullanılan ekler, Özbek bilmecelerinde tespit ettiğimiz örnekler ile sınırlandırılacaktır. Pekiştirme ögesi olarak tespit edilen “-(y)a, -am, -chi, -da, -gina (/-kina, -qina), -kan (/-da), -ku, -ma, -mi, -o, -oq, -(y)u” eklerinin bilmeceler metni içinde kullanımı ve bağlamı nasıl pekiştirdiği, geçtiği bilmece numarası ile verilerek dikkatlere sunulacaktır.