EKLENTİ TÜMCECİKLERİNDEN EYLEM ARDI KONUMA YAPILAN ÇALKALAMALAR: YORUMLAMA VE İŞLEMLEME TEMELLİ BİR DEĞERLENDİRME

Authors : Sinan Çakır, Serenay Kocaali

Pages : 108-136

Doi:10.33690/dilder.1668663

View : 75 | Download : 106

Publication Date : 2025-12-26

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmada, eklenti tümcecikleri içerisinde bulunan özne, nesne, eklenti gibi kurucuların hem kendi tümceciklerinin hem de ana tümceciğin ardına taşınmaları incelenmiştir. Bahsi geçen türetimler yorumlama ve işlemleme açılarından ele alınmıştır. Bu bağlamda, hem ortaç tümceciklerine hem de belirteç tümceciklerine odaklanılmıştır. Çalışmanın verileri bir dilbilgisellik değerlendirme testi, bir kendi hızında okuma uygulaması ve bir de eksik sözcüğü tamamlama uygulaması yoluyla Türkiye’nin çeşitli üniversitelerinde öğrenim görmekte olan toplam 240 katılımcıdan (65 erkek, 175 kadın, ortalama yaş: 20.1) elde edilmiştir. Ana tümcecik ardına yapılan taşımalar üzerine elde edilen veriler Geç Eklenti Varsayımı kapsamında değerlendirilmiştir. Bu bağlamda, tüm hedef tümcelerin kontrol tümcelerine kıyasla hem yorumlama hem de işlemleme açısından sorunlu olması Geç Eklenti Varsayımının Türkçedeki işlevselliğini desteklemektedir. Türetime sonradan katılan eklentiler içerisinde bulunan unsurların dışarı taşınmaları mümkün olmamaktadır. Yan tümcecik ardına yapılan taşımalarda, bitimsiz ortaç tümceciklerinin diğer hedef eklenti tümceciklerinden farklılaştığı gözlemlenmektedir. Ortaya çıkan farkın bu tür tümceciklerin baş yönünden ve eklendikleri belirleyici öbeğinden kaynaklandığı savlanmaktadır. Çalışmada ortaya atılan savlar farklı tümcecik yapıları üzerinde de sınandığında Türkçedeki çalkalama olgusu üzerine daha kapsamlı değerlendirmeler yapmak mümkün olacaktır.
Keywords : Eklenti, Çalkalama, Türkçe, Geç Eklenti Varsayımı

ORIGINAL ARTICLE URL