Mushaf İmlasının Korunması Kapsamında Kur’ân Sûrelerinin Kelime ve Harf Sayıları Bakımından Değerlendirilmesi (Es-Sa‘Lebî, El-Hâzin, En-Nîsâbûrî, El-Ezdî Ve Ebû Hafs’ın Tefsirleri Bağlamında)

Authors : Orhan İyibilgin
Pages : 601-642
Doi:10.33415/daad.1389610
View : 161 | Download : 73
Publication Date : 2025-03-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Kur’ân-ı Kerîm nüzulünden itibaren yazılmaya başlanmıştır. Hz. Peygamber (s.a.s.) nazil olan âyet ve sûreleri vahiy katiplerine yazdırıyordu. Bu yazma işlemi ezberle birlikte Kur’ân-ı Kerîm’in korunmasında önemli rol oynamıştır. Hicrî birinci asrın başlarında yazıda hareke ve benzer harfleri birbirinden ayırt eden noktalar yoktu. Kur’ân-ı Kerîm’e duyulan ihtiram ve tazim ile onu fazlalık ve noksanlıktan koruma çabası, okunan her bir harf için 10 sevap alma müjdesi karşılığında alınacak sevabın bilinmesi ve bu sayede Kur’ân okumaya teşvik gibi hususlar kelime ve harflerin sayılmasına neden olmuştur. Emevî Valisi Haccâc (ö. 95/714) bir heyet kurarak, onlardan Kur’ân’ın harflerini saymalarını; aynı zamanda yarısını, üçte birini ve yedide birini bulmalarını istemiştir. Böylece resmi olarak Kur’ân’ın kelime ve harf sayıları Haccâc döneminde sayılmıştır. Sahabe döneminde toplu olarak verilen kelime ve harf sayıları bu dönemde sûre, sûre ele alınmıştır. Sonraki dönemlerde Kur’ân surelerinin kelime ve harf sayılarını ihtiva eden müstakil eserler yazıldığı gibi bazı müfessirler, tefsirlerinde sûre başlarında bu bilgileri vermişlerdir. Bu araştırmada Kur’ân sûrelerinin kelime ve harf sayılarını ihtiva eden es-Sa‘lebî’nin (ö.427/1035) el-Keşf ve’l-beyân ‘an tefsîri’l-Kur’ân, el-Hâzin’in (ö. 741/1341) Lübâbü’t-te’vîl fî ma‘âni’t-tenzîl, en-Nisâburî’nin (ö. 730/1329) Ğarâibü’l-Kur’ân ve rağâibü’l-Furkân, el-Ezdî’nin (ö. 700/1301) et-Tibyân, Ebû Hafs’ın (ö. VIII./XIV. yy.) el-Lübâb fî ‘ulûmi’l-kitâb adlı tefsirlerinde sûre başlarında zikredilen kelime ve harf sayıları tespit edilmiştir Tefsirlerde verilen sayılar sûre sûre karşılaştırılmış, aynı zamanda ed-Dânî’nin (ö. 444/1053) el-Beyân fî ‘addi âyi’l-Kur’ân adlı kitabında verilen sayılarla mukayese edilmiştir. Sûrelerin kelime ve harf sayıları Fazl b. Şâzân’ın (ö. 260/874) Suveru’l-Kur’ân ve âyâtih ve hurûfih ve nüzûlih, Abdülkâfî’nin (ö.?) ‘Adedü süveri’l-Kur’ân ve âyâtih ve kelimâtih ve hurûfih ve telhîsi Mekkîh ve Medenîh ve el-Ca‘berî’nin (ö. 732/1332) Hüsnü’l-meded fî ma‘rifeti ‘ilmi’l-‘aded adlı eserlerinde de zikredilmektedir. Makalede bunların verdiği sayılar zikredilmemesine rağmen farklılık bulunan yerlerde doğru sayının tespitinde bu eserlerde verilen sayılara müracaat edilmiştir. Sûrelerin kelime ve harf sayıları arasındaki farklılıkların sebepleri ile ilgili, yazılan eserlerde zikredilenlerin bir kısmı, incelenen tefsirlerde tespit edilememiştir. Sûrelerin harf ve kelime sayılarının tespiti hakkındaki bu araştırmanın, sayıların tespiti konusunda yapılacak çalışmalara katkı sağlaması, el-i‘câzü’l-adedî başlığı altında yapılan çalışmalardaki bilgilerin doğruluğunu kontrole yardımcı olması, ayrıca Kur’ân tarihi, resmü’l-mushaf ve Hz. Osman tarafından çoğaltılan mushafların yazısının tespiti konularında yapılacak çalışmalara ışık tutması beklenmektedir.
Keywords : Tefsir, Kur’ân, Mushaf imlası, Kelime sayısı, Harf sayısı

ORIGINAL ARTICLE URL