Modal Önermelerin Yapıcı Tip Kuramı Temelli İnşası: Kâtibî’nin Şemsiyye’si Örneği

Authors : Samet Büyükada

Pages : 823-855

Doi:10.33415/daad.1697373

View : 129 | Download : 83

Publication Date : 2025-09-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Necmeddîn el-Kâtibî’nin er-Risâletü’ş-Şemsiyye fî’l-kavâʿidi’l-mantıkiyye adlı eserinde yer alan modal önermelerin çağdaş biçimsel mantık yaklaşımlarından Yapıcı Tip Kuramı aracılığıyla yeniden inşasını konu edinmektedir. Çalışmanın temel amacı, Arapça mantık geleneğinde mutlak önerme çözümlemelerinde yüklemin özneyle olan ilişkisinin zorunluluk ve süreklilik derecesine göre tasnif edilmesi esasına dayanan zâtî-vasfî ayrımının, biçimsel ve modal düzeyde temsiline imkân sağlayan bir sistem önermektir. Bu bağlamda Shahid Rahman’ın geliştirdiği yorumlayıcı CTT modeli ile önermeler iki aşamalı bir yöntemle incelenmiştir. İlk aşamada modal önermeler birinci düzey mantık (FOL) çerçevesinde sembolleştirilmiş; ikinci aşamada ise bağlam, zaman ve yönelim bileşenlerini içeren CTT temsilleriyle yeniden modellenmiştir. Bu sayede özne ve yüklem arasındaki ilişki tip-temelli, bağlam-duyarlı ve zamana bağlı yapılarla biçimsel olarak temsil edilmiştir. Bu çalışmanın önerdiği biçimsel temsil yöntemi sayesinde Şemsiyye’deki modal önermeler sembolik düzeyde yeniden inşa edilerek, geleneksel mantığın yapısal zenginliği günümüz mantık tartışmalarına kazandırılmıştır.
Keywords : Mantık, Modal Mantık, Tip Kuramı, Bağlamsal Semantik, Sembolleştirme

ORIGINAL ARTICLE URL