Aşk Mesnevilerinde Varlığın Görünümü
Authors : Hayrettin ORHANOĞLU
Pages : 89-132
Doi:10.15247/dev.88
View : 48 | Download : 16
Publication Date : 2012-06-01
Article Type : Book Review
Abstract :Değişme ve dönüşmelerin iç ve dıştaki farklılaşmalardan oluştuğundan hareketle insan-ı kâmile baktığımızda her değişme ve dönüşmenin aslında bir yolculuk esnasında gerçekleştiğini söyleyebiliriz. Bu değişmeler, bir yönüyle fıtrata ait değil de sonradan kazanılan alışkanlıklara yahut tasavvufun diliyle ifade edilirse nefse muhalefet etmek amacıyla kazanılması istenen olumlu değişmelerdir. Buna karşın yolculuğu belirleyen kimi aşamalar vardır. Kahraman yani yolcu, her aşamada farklı hüviyetler kazanmakta ve yolculuk sonunda insan-ı kâmil sıfatına erişmektedir. Bu çalışma göstermektedir ki tasavvufun içeriğinde var olan bu süreçler aslında birçok yönüyle sevgili ve âşık ilişkisiyle de bağıntılıdır. Hatta onların doğumları, çocukluk süreçleri ve nihayet okulda geçirdikleri zamanlar bile tasavvufla ilintilendirilerek değerlendirilmektedir. Âlem de bu sürece ortak olmakta kişinin varlıkta oluş hali bu yönüyle daha da zenginleştirilmektedir. Yıldızlar, ay ve güneş hatta kimi yönüyle âlemin bütünü, sevgiliye ait kimi nitelikleri belirlerken; âlemi müşahede eden şair ve dolayısıyla âşık hayret makamına erişmektedir. Her biri bu hayret makamında yeni görünümlere kavuşan âşıklar, birtakım aşamalar geçirirler. Bu aşamaları belirleyen en önemli kavramlar, aynı zamanda kişinin yolculuğunu da özetleyen “vecd”, “mevcûd” ve “vücûd”tur. Biz bu süreçlerden hareketle varlığın oluşumunun mahiyetini ifadelerin ve daha çok şiirin sınırları içinde araştırmak istedik. Mesnevi geleneğimizde ve özellikle aşk mesnevilerinde öne çıkan Yûsuf u Züleyha, Leylâ ve Mecnun ile Hüsn ü Aşk mesnevilerini bu süreçler açısından özellikle seçtik.Keywords : Vecd, mevcud, vücûd, mesnevi, yolcu
ORIGINAL ARTICLE URL