AKSARAYLI ÎSÂ’NIN “MENÂKIB-I HAZRET-İ ÖMER’İN OĞLU EBU ŞAHME” ADLI MANZUM HİKÂYESİNİN DİL VE MUHTEVA İNCELEMESİ

Authors : Ahmet Serdar Erkan, Güneş Ekmekçi

Pages : 192-218

Doi:10.15247/devdergisi.1780404

View : 134 | Download : 121

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Dinî ve öğretici mesneviler, Müslümanlara İslamiyet’i öğretmek amacıyla kaleme alınmış didaktik eserlerdir. Müellifler, bu tarz eserlerini sanat kaygısından uzak olarak sade bir dil ve anlaşılır bir üslupla telif etmişlerdir. XIV. yy. şuarasından Aksaraylı İsâ da bu şairlerden biridir. Yapılan araştırmalar sonucu 6 eseri olduğu bilinen bu şairin günümüze ulaşıp tespit edilen 4 eseri vardır. Bunlardan biri de “Hz. Ömer’in Oğlu Ebu Şahme Menkıbesi”dir. 161 beyitten oluşan bu manzumede, Hz. Ömer’in Ebu Şahme lakaplı Abdurrahman isimli oğluna, işlediği zina suçu sebebiyle uyguladığı had cezasıyla ilgili bir olay anlatılmaktadır. Dramatik bir üslupla telif edilen bu mesnevide Hz. Ömer, suç işleyen kişi aile bireylerinden biri de olsa adaletin gereğini yerine getirmekten vazgeçmeyen bir karakter olarak öne çıkmaktadır. Ancak şair mesnevisinde, aynı ismin evladının vefatı üzerine yaşadığı hüznü de dile getirmektedir. Eski Anadolu Türkçesinin dil özelliklerini yansıtan bu eserin tarafımızdan tespit edilen 3 nüshası üzerinden tenkitli metni oluşturulmuştur. Daha sonra bu metin, muhteva ve dil hususiyetleri açısından ayrı başlıklar altında incelenmiştir. Arkaik birçok kelime ve eki barındıran manzumenin tespit edilen dil özellikleri, fonetik yönden analiz edilmiştir. Latinize edilmiş metin, edebî tahlil ve biçimbilimsel çözümleme yöntemleriyle incelenmiş, bu süreçte şiirin beyit numaraları, olay örgüsü, şahıs ve mekân adları temel alınarak içerik çözümlemesi de yapılmıştır. Çalışma 3 bölümden meydana gelmiştir. İlk bölümde Aksaraylı İsâ ve eserleri tanıtılırken ikinci bölümde metin dil, üslup ve muhteva açısından değerlendirilmiştir. 3. bölümde mesnevinin tenkitli metni, makalenin sonuna eklenmiştir. Bu çalışma, Türk dili ve Eski Türk edebiyatı literatürüne, metinlerin içerik, dil ve üslup açılarından incelendiği tenkitli bir metinle katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.
Keywords : Aksaraylı İsa, Ebu Şahme, Eski Anadolu Türkçesi, Hz. Ömer, İslami Türk Edebiyatı, Mesnevi

ORIGINAL ARTICLE URL