KLASİK TÜRK EDEBİYATINDA KALB SANATIYLA YAZILMIŞ MANZUMELER

Authors : Hasan Kaya

Pages : 247-268

Doi:10.15247/devdergisi.1782353

View : 134 | Download : 288

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Tersine çevirme, döndürme gibi anlamlara gelen kalb (قلب) kelimesi edebiyatta “bir kelimenin harflerinin yerlerini değiştirerek harf ilave etmeden o harflerle anlamlı yeni bir kelime oluşturma” anlamına gelir. Kalb sanatının harflerin sondan başa doğru düzenli olarak kullanılarak yapıldığı kül örneklerinin yanında harflerin sondan başa değil de karışık olarak kullanıldığı baz örnekleri de vardır. Bu iki çeşidin dışında kalb edilen kelimelerin yerlerine göre kalb-i mücennah ve bir ifade veya mısranın bütünüyle ters çevrilerek aynı şekilde okunmasıyla ortaya çıkan kalb-i müstevi şeklinde iki biçimi daha vardır. Klasik Türk edebiyatında şairlerin kalb çeşitlerini beyit ya da bentlerde kullanırken bir manzumeyi bütünüyle kalb sanatıyla kurguladıkları da görülmüştür. Bu kurguda kalbin bu dört çeşidinin farklı formlarda kullanılmalarının yanında farklı tarzların kullanıldığı da görülmüştür. Böylece kalb-i kül, kalb-i baz, kalb-i mücennah ve kalb-i müstevi çeşitleriyle kurgulanmış şiirlerin yanında reddü’l-acüz ale’s-sadr maklûb, maklûbü’l-evâyil ve reddü’l-acüz maklûben ale’s-sadr tarzlarının yanında bir de “bozuntusudur” redifiyle kurgulanan manzumeler ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada Klasik Türk edebiyatında kalb sanatının bu çeşitleriyle kurgulanan şiirler tasnif edilmiş ve bunların sekiz başlık altında, toplamda 13 farklı biçimde yazıldığı tespit edilmiş, bunlara 14 farklı şaire ait 30 örnek sunulmuştur.
Keywords : Divan edebiyatı, kalb sanatı, maklub şiir, palindrom, anagram

ORIGINAL ARTICLE URL