MÎZÂNÜ’L-HAKK’IN, ITRÎ MECMÛASI NÜSHASINDAKİ “TEGANNÎ” İLE “RAKS VE DEVİR” BAHİSLERİNİN TRANSKRİPSİYONLU METNİ VE ŞERHİ

Fatih Tüysüz

doi:10.15247/devdergisi.1798333

MÎZÂNÜ’L-HAKK’IN, ITRÎ MECMÛASI NÜSHASINDAKİ “TEGANNÎ” İLE “RAKS VE DEVİR” BAHİSLERİNİN TRANSKRİPSİYONLU METNİ VE ŞERHİ

Authors : Fatih Tüysüz

Pages : 422-443

Doi:10.15247/devdergisi.1798333

View : 72 | Download : 49

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :XVII. Yüzyılın önemli mütefekkir ve müellifleri arasında yer alan Kâtip Çelebi, zamanının âlimlerinden birçok alanda ilim tahsili görmüş; din, hukuk, siyaset, tarih, sosyoloji, ekonomi, matematik, astronomi, vb. dâhil, birçok alanda yirmiden fazla müstakil eser telif etmiştir. Anılan yüzyıla ait Osmanlı telif geleneği içerisinde büyük bir kıymeti hâiz olan eserlerinin arasında, kısaca Mîzânü’l-Hakk adıyla bilinen eseri de yer almaktadır. Döneme damgasını vuran, halk bünyesinde olduğu kadar devlet nezdinde de büyük bir infiale sebep olan, “Kadızâdeler-Sivâsîler Mücadelesi” olarak tarihe geçen büyük kriz başta olmak üzere, dönemin fazlaca tartışılan dinî meselelerinin yanı sıra bazı dinî ve içtimâi konuların müspet çözümler çerçevesinde ele alınması amacıyla telif edilen eserin, yalnızca Süleymâniye Kütüphanesinde 27 yazma nüshası bulunmaktadır. Eser aynı zamanda, İstanbul’un muhtelif matbaalarında birçok kez neşredilmiştir. Mîzânü’l-Hakk’ın bir nüshasına da Kâtip Çelebi ile aynı yüzyılda yaşamış Buhûrîzâde Mustafâ Itrî tarafından tasnif edildiği düşünülen bir mecmûada rastlanılmaktadır. Nadir Eserler Kütüphanesinde “T.Y. 5525” numarasıyla kayıtlı olan bu mecmûada, XVI. ve XVII. Yüzyıl şairlerinin şiirlerinden müteşekkil bir “Eş’âr Bölümü”, XVII. Yüzyıl mûsikîşinâslarınca bestelenmiş şiirlerin yer aldığı bir “Güfteler Bölümü” ile Mîzânü’l-Hakk’ın yanı sıra, şair/müellif Veysî’ye ait Vak’anâme isimli mensûr eser ve yine Veysî’ye ait manzûm Tevbe-nâme’nin de muharrer olduğu görülmektedir. Bu makalede, Mîzânü’l-Hakk’ın Itrî mecmûası nüshasındaki, “tekke-medrese çatışması” ekseninde ele alınan “Tegânnî” ve “Raks ve Devir” bahisleri, transkripsiyon alfabesine aktarılmış ve günümüz Türkçesiyle ifade edilmiştir.
Keywords : Kâtip Çelebi, Mîzânü’l-Hakk, Buhûrîzâde Mustafâ Itrî, Itrî Mecmûası, Tegannî, Raks ve Devir

ORIGINAL ARTICLE URL