BAYKARA MECLİSİ’NDEN YANSIMALAR -Sultan Meclisleri, Yakut, Mâr-mühre, Satranç ve Çeşitli Hikâyeler-15

Authors : Ahmet Kartal

Pages : 227-246

Doi:10.15247/devdergisi.1826492

View : 83 | Download : 61

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Muamma yazma ve çözme ile inşada maharet sahibi olan, dönemin önemli kültür merkezlerinden Herât’ta doğan Zeynüddîn-i Mahmûd-ı Vâsıfî tarafından kaleme alınan ve iki ciltten oluşan Bedâyi’u’l-vekâyi’, özellikle Türk kültür ve sosyal hayatına dair ihtiva ettiği geniş ve önemli bilgiler vesilesiyle dikkat çekmektedir. Bu yönüyle Türk kültür tarihi için çok önemli olan bu eserde hassaten Mâverâünnehir ve Türkistân coğrafyasında değişik mekânlarda tertip edilip oluşturulan edebî meclislerin hüviyetini yansıtan, özelliğini ortaya koyan çeşitli meclislere yer verilmiş ve onların tasvirleri yapılmıştır. Bu çalışmada, Bedâyi’u’l-vekâyi’nin ikinci cildinde yer alan ve Türkistân coğrafyasında sultanlar tarafından tertip edilen meclislerin hüviyetine ışık tutup günümüze aktaran yirmi üçüncü bölümün tercümesine yer verilecektir. Bu bölümde önce Ebü’l-muzaffer Sultân Muhammed-i Bahâdır Han’ın otağında oluşturduğu ve katılanlar arasında yüksek rütbeli devlet erkânının da bulunduğu meclise değinilmiş, akabinde sultanın yakut ile ilgili sorusuna Mevlânâ Mîrek-i Zerger’in verdiği cevap aktarılmış, yakutun sahip olduğu özellikler belirtilmiş, yakut ile cez‘ ve mâr-mühre arasındaki ilgi vurgulanmış, yakut ile ilgili çeşitli hikâyeler anlatılmıştır. Daha sonra sultanın satranç oyununun faydasıyla ilgili sorduğu soruya ve o soruya verilen cevaba değinilmiştir. Burada Kuteylî’nin satrançla ilgili değerlendirmesi ile satrancın icat edilme gerekçesine yer verildikten sonra satranç ile ilgili bazı hikâyeler anlatılmıştır.
Keywords : Zeynüddîn Mahmûd-ı Vâsıfî, Bedâyi’u’l-vekâyi’, edebî meclisler, yakut, satranç oyunu

ORIGINAL ARTICLE URL