ÇAĞATAY EDEBİYATINDA RÜYA MOTİFLERİ (2)

Authors : Sümeyra ALAN
Pages : 67-81
Doi:10.30803/adusobed.1176745
View : 51 | Download : 16
Publication Date : 2022-12-29
Article Type : Research Paper
Abstract :Rü’yâ-yı sâdık insert ignore into journalissuearticles values(gerçekleşen rüya); ve rü’yâ-yı kâzibe insert ignore into journalissuearticles values(gerçekleşmeyen rüya); ve olmak üzere temelde iki kategori altında değerlendirilen rüyalar tarihler boyunca toplumların hayatına ışık tutmuşlardır. Kimi zaman gerçekleşmesinden tedirginlik duyulan kimi zamansa gerçekleşmesi temennisinde bulunulan rüyalar edebi eserlere malzeme olmuştur. Çalışmamızda Doğu Türkçesi olarak da anılan ve XX. yüzyılın başlarına değin devam eden Çağatay Türkçesi dönemine ait belirli eserler taranmış, eserlerde yer alan rüya motifleri tespit edilerek örnekleriyle birlikte sunulmuştur. Ayrıca anlatılan hikâyelerin Türkiye Türkçesine aktarımı verilmiştir. Tespit edilen hikâyeler şu başlıklara ayrılmıştır: 1. Şecere-i Terakime Adlı Eserdeki Rüya Motifleri; 1.1. Tugurmuş’un Rüyası, 1.2. Kara Han’ın Büyük Hanımının Rüyası, 2. Şîbân Han Dîvânı Adlı Eserdeki Rüya Motifleri, 3. Bâbür Dîvânı Adlı Eserdeki Rüya Motifleri, 4. Bedāyi‘u’l Vasaš Adlı Eserdeki Rüya Motifleri, 5. Fevāyidü’l-Kiber Adlı Eserdeki Rüya Motifleri, 6. Lutfî Divanı Adlı Eserdeki Rüya Motifleri, 7. Hüseyin Baykara Divanı Adlı Eserdeki Rüya Motifleri, 8. Leylī vü Mecnūn Adlı Eserdeki Rüya Motifleri, 9. Hakîm Ata Kitabı Adlı Eserdeki Rüya Motifleri. Motiflerin tasnifi yapılırken Thompson’un Motif-Index of Folk-Literature insert ignore into journalissuearticles values(MIFL); adlı çalışmasından faydalanılmıştır. Çalışmamız aracılığıyla tespit edilen motifler MIFL’te yer alan kod numarasıyla birlikte rüya anlatılarının tercümesinin ardından verilmiştir. Motifler; yorumlanışlarına göre de 1. Karşılaşılacak Durumları Gösteren Rüya Motifleri, 2. Topraklarını Genişletme Ülküsünün Yeryüzüne Ait Unsurlarla Simgeleştiği Rüya Motifleri, 3. Din Değiştirici Rüya Motifleri, 4. Aşk Motifleri, 5. Türbe, Yatır, Mezarlarda Yatanlarla İlgili Rüya Motifleri kategorileri altında değerlendirilerek okuyucuya sunulmuştur.
Keywords : Çağatay Edebiyatı, rüya, rüya motifleri, MIFL, rüya tabiri

ORIGINAL ARTICLE URL