OSMANLI’DA EĞİTİMİN FİNANSMANI: 18. YÜZYIL RUMELİSİNDE MEDRESE SİSTEMİNİN SÜRDÜRÜLMESİNDE PARA VAKIFLARININ ROLÜ

Authors : Mehmet Tuğrul

Pages : 612-643

Doi:10.69878/deuefad.1618235

View : 107 | Download : 245

Publication Date : 2025-10-27

Article Type : Research Paper

Abstract :Osmanlı ilmiye sınıfı, devletin idarî yapısının teşekkülü ve toplumsal dönüşümde kritik bir rol üstlenmiştir. Bu sınıfın teşkil ettiği eğitim mekanizması, yalnızca kişisel kariyer yollarını değil, aynı zamanda devletin kurumsal kapasitesini de şekillendirmiştir. Osmanlı eğitim sisteminde, Enderun’da özel eğitimden geçen seçkin şahıslar ile medrese sistemi içinde yetişen kadrolar, yönetim ve ilmî faaliyetlerde belirleyici konumda olmuştur. Enderun, padişahın doğrudan himayesinde ve finansal desteğiyle faaliyet gösterirken, medreseler ve mektepler vakıf müessesesi aracılığıyla sürdürülmüştür. Vakıflar, eğitim kurumlarını finanse etmiş, böylece eğitim sisteminin sürdürülebilirliğini sağlamıştır. Vakfiyeler, bu sürecin finansal ve idari boyutlarını detaylandıran önemli kaynaklar olup, Osmanlı eğitim sisteminin işleyişine dair kritik veriler sunmaktadır. Bu bağlamda, vakıf sisteminin önemli bir bileşeni olan para vakıfları, eğitim alanında dikkate değer katkılar sunmuş ve yalnızca taşınmaz mülklerle değil, menkul sermaye ile de vakıf yapısına esneklik kazandırmıştır. Para vakıfları, medrese sisteminin sürekliliğini sağlamış, medreselerin inşa ve iaşesinden, müderrislerin maaşlarına ve öğrenci burslarına kadar geniş bir finansal desteği mümkün kılmıştır. Bu çalışmada, 18. yüzyılda Rumeli’de tesis edilen para vakıflarının medrese sistemine sağladığı finansal destek, vakfiye belgeleri üzerinden incelenerek analiz edilecektir.
Keywords : osmanlılar, rumeli, ilmiye, vakıf, para vakfı, medrese

ORIGINAL ARTICLE URL