Kütâhî’nin Ferâidu’l-Funûn’unun Coğrafya Bilimi Açısından İncelenmesi

Authors : Kübra Kirenli

Pages : 57-70

Doi:10.51290/dpusbe.1755948

View : 127 | Download : 120

Publication Date : 2025-11-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Abdullah Kütâhî’nin çok yönlü ansiklopedik eseri Ferâidu’l-funûn, Osmanlı dönemi bilim anlayışını yansıtan önemli bir kaynaktır. Ferâidu’l-funûn hem bir referans kaynağı hem de bir dönem tanığı olarak Osmanlı bilim tarihi çalışmaları için büyük önem taşır. Eserin altıncı cildinde kapsamlı bir muhteva sunan “coğrafya” bölümü fiziki coğrafya, yer şekilleri ve iklim bilgisi gibi konuları ele alır. Kozmografya bilgisiyle coğrafya bölümüne giriş yapan Abdullah Kütâhî, bölümün devamında felekler ve gök cisimlerinin yapısını ele alırken ikinci yüzyılda yaşamış Batlamyus’a yaptığı atıflarla dikkat çeker. Bunun yanı sıra yedi iklim teorisi çerçevesinde, meskûn dünyanın enlem-boylam sistemi üzerinden ekvator, uzunluk ve genişlik gibi unsurlar ayrıntılı incelenir. Ayrıca bilinen dünyanın denizleri, dağları, ülkeleri ve şehirleri hakkında sistematik açıklamalar yapılır; Mes‘ûdî (ö. 956) ve Ebû’r-Reyhân el-Bîrûnî (ö. 1061?) gibi önde gelen isimlerden faydalanır. Bu malumat, Osmanlı döneminde coğrafya biliminin, teorik temellerinin yanı sıra Yunan geleneğinden İslam bilginlerine kadar uzanan bir süreklilik içerdiğini gösterir. Abdullah Kütâhî Orta Asya, Hindistan, Akdeniz, Anadolu ve Müslüman topraklarını kapsayan geniş bir coğrafî bakış açısı sunar. Özellikle Kütahya’nın bir merkez olarak ele alınması, eserin yerel bağlamdaki önemini de artırır. Bu çalışmada, eserin coğrafya bölümü odaklı bir inceleme yapılarak Osmanlı bilim dünyasındaki yeri ve dönemin coğrafya çalışmalarındaki bilimsel zenginliğine nasıl katkı sağladığı üzerinde durulacaktır.
Keywords : Ferâidu’l-funûn, Coğrafya, Sûretu’l-arz, Yedi iklim, Kütahya

ORIGINAL ARTICLE URL