Bir ‘Bilimler Ansiklopedisi’ Yazmak: Abdullah Kütâhî ve Dönemindeki Felsefe-Bilim Hayatı

Authors : İhsan Fazlıoğlu

Pages : 1-14

Doi:10.51290/dpusbe.1755976

View : 186 | Download : 421

Publication Date : 2025-11-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makalede Anadolu’da şimdiye değin tespit edilmiş ve günümüze ulaşan ilk “Bilimler Ansiklopedisi” ile yazarı Abdullah Kütâhî ele alınacaktır. Öncelikle Abdullah Kütâhî’nin hayatı, günümüze ulaşan telif eserleri ile bizzat kendi istinsah ettiği nüshalar hakkında bilgi verilecektir. Akabinde kaleme aldığı eserlerinin elimizde bulunan nüshaları ile yine günümüze değin gelen, şimdiye kadar tespit ettiğimiz kendi istinsah ettiği eserler tanıtılacaktır. Ferâid adıyla bilinen ansiklopedik eserinin mevcut nüshaları hakkında bilgi verilecek; içerikleri kısaca özetlenecektir. Daha sonra Ferâid’in dayandığı bilgi anlayışı ile ne tür bilgi türlerini içerdiği tartışılacaktır. Bahusus Ferâid’in temsil ettiği yüksek/akademik bilginin muhtevası üzerinde durulacaktır. Ayrıca Ferâid’in, aynı dönemde kaleme alınan diğer benzer eserlerle irtibatına da değinilecektir. Özellikle eserin ‘Muhâsebe Dönemi’ içindeki yeri tespit edilecek ve bu yerin Osmanlı yenileşme hareketi içindeki amacı sorgulanacaktır. Tüm bu müzakerelerden sonra Ferâid’in, ne tür bir eser olduğu konusunda bazı düşünceler ileri sürülecektir. Son olarak Abdullah Kütâhî’nin Ferâid’ini kaleme alırken dayandığı bilimler tasnifi geleneği üzerinde kısaca durulacak ve örnek olarak Ferâid’teki “ilmu tekâsîmi’l-ulûm” başlıklı ‘233. Ferîde’nin Arapça metni verilecektir.
Keywords : Abdullah Kütâhî, Feraîdu’l-funûn, Bilimler ansiklopedisi, Keşkûl, Enmûzec

ORIGINAL ARTICLE URL