Edebiyat ve Sosyolojik İmgelem: Kesişen Anlatılar, Ortak Gerçeklikler

Authors : Emre Özcan, Aziz Şeker

Pages : 423-445

Doi:10.55543/insan.1683020

View : 67 | Download : 37

Publication Date : 2025-07-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Edebiyatın sosyolojiyle olan etkileşimi ve sosyal problemlere olan ilgisi sosyolojik imgelemle (sociological imagination) yakın bir diyalog geliştirmesine neden olur. Bireysel deneyimlerin dünyası olarak kabul edilse de edebiyat, toplumsal-tarihsel yapı veya ilişkilere dair olguların estetik düzlemde kavranabilmesi için önemli bir olanak alanıdır. Toplumsal meseleleri ve kolektif öznellikleri işleyen edebi metinlerin sosyolojik araştırmalarda veri olarak kullanılması bu tabloyu doğrulamaktadır ki, bu durum doğrudan edebiyat sosyolojisini özerk bir yaklaşım olarak ortaya çıkarmaktadır. Edebiyat, okurun toplumu anlamlandırması noktasında kuşkusuz sosyolojik bir enginlik sunmaktadır. Özellikle gerçekçi edebi metinler yoluyla sosyolojik imgelemi gelişen okurun toplumsal koşul ve yapılara dair derinlik kazanmasının, kamusal meselelere duyarlı hale gelmesinin yanı sıra sosyolojik bir tutum edinerek, tarihsel-toplumsal konularda iç görü elde etmesi de söz konusudur. Ayrıca edebiyat, yalnızca görünür toplumsal olgularla değil, aynı zamanda bastırılmış, dışlanmış ya da söylenmemiş olanla da ilgilendiğinden okuru eleştirel bir konuma zorlamaktadır. Sosyolojik imgelemin de edebiyatın bu işlevine benzer şekilde görünmeyeni ifşa eden, toplumsal koşulları dönüştürmeye dayalı epistemolojik bir sahası vardır. Sosyolojik imgelem, bireysel deneyimlerin ardındaki toplumsal-tarihsel bağlamları eleştiri gücüne bağlı olarak açığa çıkarır. Dolayısıyla sosyolojik imgelem ile edebiyat arasında sosyal bilimlerin dar ampirik sınırlarının aşılabildiği çok katmanlı bir ilişki mevcuttur. Bu çalışmada, C. Wright Mills’in sosyolojik imgelem kavramsallaştırması, edebiyatla olan ortaklıkları üzerinden irdelenirken, toplumsal yapı ve ilişkilerdeki dönüştürücü/eleştirel güç ortaklığına dayalı bu ilişki, bilhassa toplumcu gerçekçi edebiyat özelinde Türk ve Dünya edebiyatından örneklere tartışılarak çözümlenmektedir.
Keywords : edebiyat, sosyoloji, sosyolojik imgelem, toplumcu gerçekçi edebiyat

ORIGINAL ARTICLE URL