AHMEDİ DÂÎ’NİN ÇENGNÂME ADLI ESERİNDE BİRLEŞİK FİİLLER

Authors : Osman TÜRK, Esra KEŞKÜŞ

Pages : 187-205

Doi:10.31465/eeder.1054536

View : 46 | Download : 16

Publication Date : 2022-03-24

Article Type : Research Paper

Abstract :Dil, bir toplumun zihin yapısını gösteren insanla toplum arasında bağı gösteren en önemli kültür ögesidir. Sondan eklemeli bir dil olan Türkçe, kelime türetme yalnızca eklerle değil çeşitli yöntemlerle oluşturulan birleşik sözcüklerle de oluşturulur. Birleşik yapılı sözcükler dilin anlatım gücünü ve zenginliğini derinleştiren farklı sözcük türlerini başka eklerle vücuda getirerek, dildeki sözcüklere mana vererek anlatıma renklilik katan önemli unsurların başında gelir. Söz varlığının önemli unsurlarından olan fiiller, tek kelimeyle karşılanamayan sözcükleri yardımcı fiillerle ifade etme ihtiyacını karşılar. Birleşik fiiller, bir ad ile bir yardımcı fiilin, ad soylu bir veya birden çok sözcükle bir ana fiilin birleşmesinden oluşan ve tek bir kavrama karşılık gelen kelime grubudur. Eski Anadolu Türkçesi döneminde eserlerini veren önemli müelliflerden biri olan Ahmed-i Dâî, Çengname adlı mesnevi çalışmaya konu olmuştur. Eser, Türkçe, Farsça manzum ve mensur telif eserleri yanında Arapçadan tercümeleri de bulunan Türkçe bir mesnevidir. Çalışmamızda dil ve imla özellikleri, transkripsiyon özellikleriyle beraber Gönül Alpay Tekin’in çalışmasında verilen metinden yola çıkılarak eserdeki yardımcı fillerden yararlanılmıştır. Eserde yer alan “ķıl-, it-, ur-, ol-, dut-, vir-, dur-, eyle-, kal-ˮ fiiller ile kurulan isim + yardımcı fiiller belirlenmiş; bunlar arasında aynı isimle oluşmuş birleşimler çalışmaya dâhil edilmiştir.
Keywords : Eski Anadolu Türkçesi, Ahmed i Dâî, Çengnâme, Birleşik fiiler, Yardımcı fiiller

ORIGINAL ARTICLE URL