19. Yüzyılın Ortalarında Menemen Kaza Merkezinde Tarımsal Faaliyetler

Authors : Didem Sevtap Kaya
Pages : 375-396
Doi:10.51800/ecd.1727242
View : 74 | Download : 96
Publication Date : 2025-12-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu çalışmada Gediz Nehri’nin oluşturduğu ve suladığı ovada yer alan Menemen kazasının merkezinde ikamet eden kişiler tarafından gerçekleştirilen tarımsal faaliyetler ele alınmıştır. Menemen kazası, XIX yüzyılın ortalarında Anadolu’daki önemli tarım merkezlerinden birisidir. Çalışmanın odak noktası Menemen kazası merkezini oluşturan mahallelerde ikamet eden kişilerin gerçekleştirdiği tarımsal faaliyetleri temettuat defterleri üzerinden yorumlamaktır. Temettuat defterleri kişilerin tarımsal gelir kaynakları hakkında da ayrıntılı bilgi vermektedir. Bu amaçla Menemen kaza merkezine ait Osmanlı Türkçesiyle yazılmış temettuat defterleri transkript edilmiş ve ortaya çıkan nicel ve nitel veriler analiz edilerek yorumlanmıştır. Buna göre kaza merkezinde ikamet eden aktif nüfusun en az %44,7’si tarımsal faaliyetler içerisinde bulunan meslekler icra etmektedir. Tarımsal faaliyetlere konu olan 25.359 dönüm arazinin %39’u ekili-dikili arazi, %38’i ekili-dikili olmayan veya nadasa ayrılan arazi, %23’ü kiraya verilen arazilerdir. Ekili-dikili arazilerin %93’ü tarla, %6’sı bağ, %1’i bahçelerden oluşmaktadır. Kaza merkezindeki kişilere ait tarım işletmelerinin %49’u 10 dönüm ve altındaki küçük işletmelerdir. Kaza merkezinde ikamet eden kişilere ait tarlalarda; buğday, arpa, susam, darı, börülce, pamuk ve tütün yetiştirilmektedir. Ayrıca zeytin, meşe ve yemiş ağaçlarından da ürün elde edilmektedir. Kaza merkezindeki kişilere ait hayvanlarının toplamı 31.587’dir. Hayvanların %94’ü küçükbaş, %4’ü yük ve binek, %2’si ise büyükbaştır. Ayrıca 752 adet kovanla arıcılık yapılmaktadır. Öşür vergisinin %51’i hayvansal üretimden; %49’u tarımsal gelirlerden alınmıştır. İncelenen yerleşme XIX. yüzyılda her ne kadar kaza merkezi olsa da tarımsal faaliyetler yoğun bir şekilde yapılmaktadır.
Keywords : Menemen kazası, tarım, tarımsal ürünler, Tarihi coğrafya, Temettuat defterleri

ORIGINAL ARTICLE URL