Siirt Şehrinde Pazar Erişilebilirliği ve Mekânsal Eşitsizlikler: CBS Yaklaşımı

Authors : Zeynel Kaylı, Rüya Bayar

Pages : 441-464

Doi:10.51800/ecd.1792835

View : 134 | Download : 123

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Şehir planlama sürecinde kent hizmet noktalarına erişilebilirlik, mekânsal adaletin temel boyutlarından birini oluşturmaktadır. Şehirde mekânsal adaletin sağlanması ve yaşam kalitesinin yükseltilmesi için Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) yoğun biçimde kullanılmakta olup, bu araçlar erişilebilirlik analizlerinde önemli katkılar sağlamaktadır. Bu bağlamda, bu çalışma CBS tabanlı yöntemler kullanılarak Siirt şehrindeki pazar alanlarına erişilebilirliği zaman, kapasite ve topografya boyutlarını birlikte ele alarak değerlendirmektedir. Çalışmadan elde edilen bulgulara göre, yürüyerek ve araçla yapılan ağ analizleri, İki Adımlı Hizmet Alanı Modeli (2SAKA) ve raster maliyet analizinin birleşimi sonucu erişimin yalnızca mesafe veya süreyle açıklanamayacak ölçüde çok boyutlu bir olgu olduğunu ortaya koymuştur. Bulgular, çeper mahallelerde (Veysel Karani, Afet evler ve Halenze) uzun mesafe ve süre dezavantajının, merkezdeki mahallelerde (Kooperatif, Yeni, Bahçelievler) ise pazarların kapasite yetersizliğinin öne çıktığını göstermektedir. Ayrıca topografik engeller, özellikle kuzey ve doğu mahallelerinde (Conkbayır, Ulus ve Çal) eğime bağlı erişim maliyetlerini artırarak, aynı mahalle içinde dahi heterojen erişim yapısı yaratmaktadır. Bu engeller yayaların yürüme süresinde önemli dezavantajlara yol açmasına rağmen, araç erişimi ile 5–15 dakikalık sürüş süresi içinde kentin %90’ından fazlası pazarlara ulaşabilmektedir. Ancak zamansal erişim, pazar alanlarına erişilebilirliği tek boyutta açıklamaya yetmemektedir. Dolayısıyla araştırma, eşitsizliklerin yalnızca zamansal yakınlıkla değil, pazar kapasiteleri ve doğal çevre koşullarıyla da şekillendiğini ortaya koymuştur. Planlama açısından yeni pazarların konumlandırılması, mevcut pazarların kapasite artırımı, eğimli mahallelerde mikro erişim çözümleri ve toplu taşıma entegrasyonu mekânsal adaletin sağlanmasında çözüm sağlayacaktır.
Keywords : CBS, Erişilebilirlik, Ağ analizi, Siirt, Raster maliyet analizi

ORIGINAL ARTICLE URL