Toplu Kayıpların Ardından Ruminasyon ve Suçluluk Duygusunun İkincil Travmatik Stres Üzerindeki Etkisi

Authors : Sevgi Köroğlu, Gülgün Durat

Pages : 575-583

Doi:10.53490/egehemsire.1341479

View : 57 | Download : 89

Publication Date : 2025-12-25

Article Type : Research Paper

Abstract :Amaç: Deprem, fiziksel hasara ve can kaybına yol açan büyük ölçekli bir felakettir ve deprem sonrası travma sonrası stres bozukluğu sıklıkla görülmektedir. Travmatik olayı doğrudan deneyimlemese de sosyal medya aracılığıyla travmatik haber içeriklerine maruz kalan bireyler, ikincil travmatik stresi açığa çıkarmaktadır. İkincil travmatik stres, şiddetli stres, kaygı, öfke, depresyon ve diğer duygusal bozukluklara yol açarak afetten doğrudan etkilenmeyen bireylerin genel iyilik halini olumsuz etkilemektedir. Bu çalışma, ikincil travmatik strese katkıda bulunduğu düşünülen ruminatif düşünce ve suçluluğun incelenmesini amaçlamaktadır. Yöntem: Kesitsel tipteki bu çalışmaya Kahramanmaraş depremi sonrası 20 Nisan-20 Haziran 2023 tarihleri arasında internet üzerinden ulaşılabilen 18 yaş ve üzeri 152 gönüllü dahil edilmiştir. Araştırmanın güç analizi G*POWER 3.1.9.7 (Güç analizi istatistik yazılımı) ile yapılmıştır. Etki büyüklüğü 0,50 ve alfa 0,05 olduğunda örneklem büyüklüğünün gücü 0,92 olarak bulunmuştur. Veri toplama araçları, Kişisel Bilgi Formu, Sosyal Medya Kullanıcıları İçin İkincil Travmatik Stres Ölçeği, Sürekli Utanç ve Suçluluk Ölçeği ve Kısa Form-Ruminasyon Ölçeğinden oluşmaktadır. Bulgular: Katılımcıların % 17.8\\\'i (n=27) psikiyatrik tanı almıştır ve % 47.4\\\'ü geçmişte en az bir deprem geçirmiştir. Örneklemin % 57.2\\\'si Kahramanmaraş merkezli depremden kendilerinin veya sevdiklerinin etkilendiğini bildirmiştir. Geçmişinde en az bir depremden etkilenen, Kahramanmaraş merkezli depremde sevdiği birinin veya kendisinin etkilendiğini bildiren, psikiyatrik tanısı olan ve sosyal medyada geçirdiği süre fazla olan katılımcıların daha yüksek düzeyde ikincil travmatik stres gösterdiği bulunmuştur. Ortak değişkenler kontrol edildikten (geçmiş deprem travması, depremden etkilenme, psikiyatrik tanı, sosyal medyada geçirilen süre) sonra bile ruminatif düşünce ve suçluluğun, ikincil travmatik stresi yordadığını göstermiştir. Sonuç: Sosyal medya kullanımından ruh sağlığına giden yolu keşfedilmesi, travma önleme ve müdahale stratejilerinin geliştirilmesinde rehberlik sağlamaktadır. Sosyal medya aracılığıyla dolaylı travmaya maruz kalanlarda sosyal medya içeriklerinin tüketiminin sınırlandırılması ve olumsuz duyguların azaltılması için duygu düzenleme yöntemlerinin öğrenilmesi için stratejiler geliştirilmelidir.
Keywords : Travma sonrası stres bozuklukları, suç, depremler, sosyal medya

ORIGINAL ARTICLE URL