Sultan II. Abdülhamîd, Muhammediyye’yi Niçin Yasakladı?: “Men‘-i Tab‘ü İntişâr”

Authors : Mehmet Bilâl Yamak
Pages : 227-240
Doi:10.18403/emakalat.1584042
View : 179 | Download : 133
Publication Date : 2025-06-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Osmanlı tarihinin en çok okunan, en yaygın eserlerinden biri de Muhammediyye’dir. 853/1449 yılında Yazıcızâde Muhammed Efendi tarafından tamamlanan eser kısa süre içinde çok geniş bir tedavül ağına ulaşmış ve yüz yıllarca toplumun her kesimi tarafından okunmuş ve dinlenmiştir. Muhammediyye, Sultan II. Abdülhamid döneminde yasaklanmıştır. Muhammediye gibi yüz yıllar boyunca revaçta olan bir kitabın birden yasaklı kitap durumuna düşmesinin sebepleri merak konusudur. İlgili yasağı resmileştiren belgeler incelendiğinde bir takım çelişkili ifadelere rastlanmıştır. Arşiv belgelerinin söyledikleri kadar söylemedikleri de önemlidir. Böyle durumlarda belgelerin yayımlandığı sürecin sosyal, siyasi gündeminin nabzı tutulmalıdır. Bu çalışmada, ilgili belge seti tavsifi olarak detaylıca incelenmiştir. Ardından, ilgili belgelerin ihtiva ettiği çelişkiler ortaya konmuştur. Bu çelişkilerin tespitinden sonra kitabın yasaklandığı 1898 yılında Yıldız Sarayı’nın gündemi, diğer tarihi belgeler eşliğinde belirlenmiş ve bu gündem ile Muhammediye’nin muhteviyatı eşleştirilmiştir. Bütün bu veriler eşliğinde ise Muhammediyye’nin Sultan II. Abdülhamid Dönemi’nin önemli gündemlerinden hilafet meselesi, özellikle hilafetin Kureyşîliği etrafında yasaklandığı sonucuna ulaşılmıştır.
Keywords : Tasavvuf, Yazıcızâde Muhammed Efendi, Muhammediyye, Osmanlı Tasavvuf Tarihi, Kitap Yasağı

ORIGINAL ARTICLE URL