Kelâm Karşıtı Söylem Bağlamında Hanbelî Âlim Ebû Ca’fer el-Hâşimî

Authors : Muhammed Nurullah Gündüz

Pages : 502-518

Doi:10.18403/emakalat.1744368

View : 187 | Download : 118

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Hicri 5. yüzyılda Bağdat’ta yaşanan mezhepler arası gerilimleri ve Hanbelîlik içerisindeki yöntemsel kırılmaları kelâm karşıtlığı üzerinden Ebû Ca’fer el-Hâşimî (öl. 470/1077) örneği bağlamında analiz etmektedir. Dönemin siyasî ve toplumsal çalkantıları incelendiğinde, Hanbelîliğin Eş’arîlik ve diğer kelâmî yaklaşımlara karşı yürüttüğü mücadeleler yalnızca ilmî düzeyde kalmamış; fiili müdahalelere kadar varmıştır. Ebû Ca’fer el-Hâşimî, kelâmı bid’at olarak niteleyen ve selefî mirası tavizsiz biçimde savunan gelenekçi Hanbelî çizginin kendi dönemindeki öncüsü olarak, hem mezhepler arası çatışmalarda hem de Hanbelîlik içindeki kelâmî eğilimlere karşı sert bir tutum sergilemiştir. Ebû Ca’fer’in temsil ettiği bu çizgi, Hanbelîliğin sonraki yüzyıllardaki gelişimini hem sınırlandıran hem de şekillendiren bir rol üstlenmiş; onun şahsında yoğunlaşan mücadeleler, mezhebin iç dönüşümünü ve dışa yönelik tavırlarını anlamada önemli bir rol oynamıştır.
Keywords : İslam Mezhepleri Tarihi, Kelâm karşıtlığı, Hanbelîlik, Ebû Ca’fer el-Hâşimî, Eş’arîlik

ORIGINAL ARTICLE URL